Üniversiteye yeni başlayanların sınav döneminde en sık karşılaştığı kelimelerden üçü vize, final ve bütünlemedir. Özellikle ilk dönem “Vizeden düşük aldım, dersten kaldım mı?”, “Finalden kaç almam gerekiyor?” ya da “Bütünleme finalin yerine mi geçiyor?” gibi sorular oldukça normal.
Sistemin temel mantığı zor değil. Dönem içinde yapılan sınav ve çalışmalar ile dönem sonundaki sınav birlikte değerlendirilerek ders başarı notu oluşturulur. Fakat önemli bir ayrıntı var: Vize-final oranı, geçme notu ve bütünleme kuralları bütün üniversitelerde aynı değildir.
Bu nedenle internette sık görülen “Vize %40, final %60 etkiler” gibi ifadeleri kesin kural olarak kabul etmemek gerekir.
Vize Nedir?
Vize, üniversitelerde dönem içinde yapılan ara sınava öğrenciler arasında verilen yaygın isimdir. Akademik takvimde çoğu zaman “ara sınav” veya “ara sınav haftası” şeklinde geçer.
Bir derste yalnızca tek vize yapılması da şart değildir. Üniversiteye ve dersin yapısına göre ara sınavın yanında kısa sınav, ödev, proje, sunum, laboratuvar çalışması veya uygulama notları da dönem içi başarıya dahil edilebilir.
Vizeden düşük not almak ise tek başına dersten kaldığınız anlamına gelmez. Çünkü dersin başarı notu genellikle dönem içi değerlendirmeler ile final sınavının birlikte hesaplanmasıyla ortaya çıkar.
Örneğin dersinizde vizenin %40, finalin %60 etkili olduğunu varsayalım:
Vize: 60
Final: 70
Hesap:
60 × 0,40 + 70 × 0,60 = 66
Bu örnekte öğrencinin ham başarı puanı 66 olur.
Ancak buradaki %40 ve %60 oranları yalnızca örnektir. Kendi dersinizin oranını Öğrenci Bilgi Sistemi (OBS), ders bilgi paketi veya üniversitenizin ilgili yönetmeliğinden kontrol etmeniz gerekir.
Final Nedir?
Final, dönemin sonunda yapılan yarıyıl sonu sınavıdır. Üniversitelerin akademik takvimlerinde final haftası genellikle derslerin tamamlanmasının ardından yer alır.
Final sınavı çoğu derste başarı puanının önemli bir bölümünü oluşturur. Ancak finalden aldığınız notun başarı puanına etkisi üniversiteye, fakülteye hatta bazı durumlarda dersin değerlendirme esaslarına göre değişebilir.
Burada öğrencilerin gözden kaçırabildiği bir konu daha var: final barajı.
Bazı üniversitelerde yalnızca vize ve final ortalamasının geçme puanını aşması yeterli değildir. Final veya bütünleme sınavından ayrıca belirlenen asgari notun alınması gerekebilir.
Örneğin sistemde final barajı 50 ise vizeniz çok yüksek olsa ve matematiksel ortalamanız geçme sınırının üzerine çıksa bile finalden 50’nin altında almak başarısız sayılmanıza neden olabilir.
Bu yüzden “Ortalamam 60 çıktı, kesin geçtim” demeden önce dersin final barajını da kontrol etmek gerekir.
Bütünleme Nedir?
Bütünleme sınavı, öğrenciler arasında daha çok “büt” olarak bilinir. Genel olarak dönem sonu sınavında başarısız olan veya ilgili üniversitenin belirlediği şartlar kapsamında final sınavına girmeyen öğrencilere ek bir sınav hakkı sağlar.
En çok karıştırılan nokta ise bütünleme notunun nasıl değerlendirildiğidir.
Bütünleme sınavı genellikle vizeyi değil, final sınavını karşılayan dönem sonu sınavıdır.
Örneğin Ankara Üniversitesi düzenlemesinde bütünleme sınavından alınan puanın yarıyıl veya yıl sonu sınav puanı olarak değerlendirildiği açıkça belirtilir.
Vize %40 ve final %60 üzerinden hesaplanan örnek bir derste notlarınız şöyle olsun:
Vize: 60
Final: 40
Bütünleme: 70
Bütünlemeye girdikten sonra hesaplama finaldeki 40 yerine bütünleme notu olan 70 kullanılarak yapılır:
60 × 0,40 + 70 × 0,60 = 66
Böylece yeni ham başarı puanı 66 olur.
Burada da kendi üniversitenizin bütünleme esaslarını kontrol etmek önemlidir. Çünkü bütünleme sınavına kimlerin girebileceği, hangi derslerde bütünleme yapılacağı ve notun nasıl değerlendirileceği kurumlara göre farklılık gösterebilir.
Final Sınavına Girmeyen Öğrenci Bütünlemeye Girebilir mi?
Her üniversite için tek bir cevap vermek doğru olmaz.
Bazı üniversiteler, final sınavına girme hakkını kazandığı hâlde sınava katılmayan öğrencilere bütünleme hakkı tanıyabilir. Örneğin Anadolu Üniversitesi Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının açıklamasında, dönem sonu sınavına girme koşullarını sağladığı hâlde sınava girmeyen öğrencilere ilgili dersler için bütünleme sınav hakkı verildiği belirtiliyor.
Ancak bu uygulama başka bir üniversitede farklı olabilir.
Bu nedenle arkadaşınızın okulunda uygulanan bir kuralı kendi üniversiteniz için de geçerli saymak yerine akademik takvim ve öğrenci işleri duyurularına bakmak daha güvenlidir.
Üniversitede Ders Geçme Notu Nasıl Hesaplanır?
Ders geçme sistemi yalnızca “vize ile finali topla” mantığından ibaret değildir.
Önce dersin dönem içi değerlendirme oranı belirlenir. Daha sonra final veya varsa bütünleme sınavının etkisi hesaplanır. Üniversitenin kullandığı not sistemi doğrultusunda ortaya çıkan puan bir başarı ya da harf notuna dönüştürülür.
Bazı üniversitelerde mutlak değerlendirme, bazılarında ise bağıl değerlendirme kullanılabilir.
Mutlak değerlendirmede belirlenen puan aralıkları ve başarı koşulları esas alınırken, bağıl değerlendirmede sınıfın genel başarı düzeyi ve notların dağılımı da değerlendirmeye dahil edilebilir. Öğrencilerin “çan eğrisi” veya “çan sistemi” dediği uygulamalar genellikle bağıl değerlendirme ile ilişkilidir.
Bu nedenle aynı ham puanın farklı üniversitelerde aynı harf notuna karşılık gelmesi zorunlu değildir.
Bunu da okuyun: Hazırlık Sınıfı Kimlere Zorunlu? Hazırlık Atlama ve Muafiyet Sınavı Nedir?
Vizeden Kaç Alırsanız Finalden Kaç Almanız Gerekir?
Bunu hesaplamak için önce dersinizin vize ve final ağırlığını bilmeniz gerekir.
Örneğin vizenin %40, finalin %60 etkili olduğu ve ham geçme puanının 60 olduğu varsayımsal bir derste vizeden 50 alan öğrencinin hesabı şöyle yapılabilir:
50 × 0,40 = 20
60 puana ulaşabilmek için finalden gelecek katkının 40 olması gerekir:
40 ÷ 0,60 = 66,67
Yani yalnızca bu örnek koşullarda öğrencinin finalden yaklaşık 67 alması gerekir.
Fakat dersinizde final barajı, bağıl değerlendirme veya başka bir başarı şartı bulunuyorsa yalnızca bu matematiksel hesap kesin olarak “geçtiniz” anlamına gelmez.
Devamsızlıktan Kalınca Finale veya Bütünlemeye Girilir mi?
Burada sınav notundan önce devam şartı devreye girer.
Bir dersin devam koşulunu sağlamayan öğrenci, üniversitesinin yönetmeliğine göre dönem sonu sınavına girme hakkını kaybedebilir. Böyle bir durumda vize notunun yüksek olması öğrenciyi otomatik olarak kurtarmaz.
Devamsızlık saatlerinin nasıl hesaplandığını ve hangi durumlarda dersten kalınabileceğini merak ediyorsanız Üniversitede Devamsızlık Nasıl Hesaplanır? Dersten Kalınır mı? yazısına göz atabilirsiniz.
Bütünlemeden de Kalırsanız Ne Olur?
Bütünleme sonrasında da dersin başarı şartlarını sağlayamazsanız ders başarısız olarak kalır.
Bu durumda çoğunlukla dersin yeniden alınması gerekir. Ancak dersin hangi yarıyılda tekrar açılacağı, yeniden devam zorunluluğu bulunup bulunmadığı ve ders tekrarında hangi notların geçerli olacağı üniversitenizin düzenlemelerine bağlıdır.
Özellikle alttan kalan dersler bir sonraki ders kayıt döneminde karşınıza çıkabilir. Üniversitedeki ders seçme sürecine yeniyseniz Üniversitede Ders Kaydı Nasıl Yapılır? İlk Sınıf Rehberi içeriği de bu süreci anlamanıza yardımcı olabilir.
“Vize %40, Final %60” Her Üniversitede Geçerli mi?
Hayır. Öğrencilerin en sık yanlış bildiği konulardan biri bu.
Türkiye’deki üniversitelerde farklı değerlendirme oranları uygulanabilir. Hatta dönem içi başarı yalnızca tek bir vize sınavından oluşmayabilir; proje, ödev, kısa sınav veya uygulama gibi çalışmalar da nota etki edebilir.
Aynı şekilde “50 alan geçer”, “DD her zaman geçer” veya “finalden mutlaka 50 almak gerekir” gibi ifadeler de bütün üniversiteler için geçerli genel kurallar değildir.
Notunuzu hesaplarken şu dört bilgiyi birlikte kontrol etmeniz en sağlıklısıdır: dönem içi değerlendirme oranı, final/bütünleme oranı, varsa sınav barajı ve üniversitenin başarı değerlendirme sistemi.
Bunları öğrendikten sonra vize ve final notunuzun ne anlama geldiğini çok daha doğru hesaplayabilirsiniz.
Kaynakça
Anadolu Üniversitesi Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı – Sıkça Sorulan Sorular
https://oidb.anadolu.edu.tr/sss
Ankara Üniversitesi – Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği
https://www.gsf.ankara.edu.tr/2018/11/27/ankara-universitesi-on-lisans-ve-lisans-egitim-ogretim-yonetmeligi/
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.