Dünyanın En Garip Yılan Türleri: Görünüşleriyle Şaşırtan 8 Yılan

Dünyanın en garip görünen yılanları arasında kuyruğunun ucunda sahte bir örümcek taşıyan İran’ın örümcek kuyruklu boynuzlu engereği, burnunda iki dokunaç bulunan tentaküllü yılan, üzerine büyük gelmiş gibi buruşuk derili fil hortumlu yılan ve ağaçtan ağaca süzülebilen cennet uçan yılanı var. Bu tuhaflıkların çoğu süs değil: Bazıları av yakalamaya, bazıları suyu “hissetmeye”, bazıları da havada süzülmeye yarıyor. Aşağıda sekiz türü, nerede yaşadıklarını ve garip özelliklerinin ne işe yaradığını bulacaksınız.

Tür	Nerede yaşar?	Garip özelliği	İşlevi
Örümcek kuyruklu boynuzlu engerek	Batı İran	Örümcek gibi görünen kuyruk ucu	Kuşları yaklaştırıp avlamak (gözlemle doğrulandı)
Tentaküllü yılan	Güneydoğu Asya, tatlı su	Burnunda iki dokunaç	Su hareketini algılamak (deneyle doğrulandı)
Fil hortumlu yılan	Güneydoğu Asya, sucul	Gevşek, pütürlü deri	Kaygan balıkları kavramak
Ejderha yılanı	Güneydoğu Asya ormanları	Sırtta kabartılı pul sıraları	Belirgin morfolojik özellik
Madagaskar yaprak burunlu yılanı	Madagaskar	Erkekte sivri, dişide yaprak gibi burun	Kesin bilinmiyor; kamuflaj güçlü bir hipotez
Tüylü çalı engereği	Orta ve Doğu Afrika	Dışa kalkık, tüy gibi pullar	Bitkiler arasında kamuflaj
Gergedan engereği	Orta ve Batı Afrika	Burunda boynuz benzeri pullar, rengârenk desen	Orman tabanında kamuflaj
Cennet uçan yılanı	Güney ve Güneydoğu Asya	Vücudunu yassılaştırıp süzülmek	Ağaçlar arasında hareket (ölçümle doğrulandı)

1. Örümcek Kuyruklu Boynuzlu Engerek – Kuyruğunda Sahte Bir Örümcek Taşıyor

İran’ın batısındaki kayalık bölgelerde yaşayan Pseudocerastes urarachnoides, listenin belki de en şaşırtıcı üyesi.

Yılanın kuyruğunun ucunda, çevresindeki uzun pullarla birlikte hareket ettiğinde küçük bir örümceği andıran özel bir yapı bulunuyor. Üstelik bu sadece tuhaf bir görüntüden ibaret değil.

Yılan kayaların arasında kamufle olarak bekliyor ve kuyruğunu hareket ettirerek böcekle beslenen kuşların dikkatini çekiyor. Kuş “örümceğe” yaklaşınca avcı ile avın rolleri bir anda değişiyor.

İranlı araştırmacıların saha gözlemlerinde yılanın pusu yerinde zamanının yaklaşık üçte birini kuyruğunu sallayarak geçirdiği, bir kuş göründüğünde ise bu hareketin belirgin biçimde arttığı görüldü.

2. Tentaküllü Yılan – Burnundan İki Küçük Uzantı Çıkıyor

Erpeton tentaculatum ilk bakışta yılandan çok garip bir su canlısını andırabiliyor. Bunun nedeni burnunun önünde bulunan iki küçük, pullu uzantı.

Güneydoğu Asya’daki sakin sularda yaşayan bu tür hayatının büyük bölümünü su içerisinde geçiriyor. Kahverengi ve gri tonlardaki vücudu sayesinde suya düşmüş bir dal parçasına benzeyerek çevresine kolayca karışabiliyor.

Vanderbilt University Catania Lab’ın deneyleri, tentaküllerin sudaki hareketleri algılayan mekanosensitif yapılar olduğunu gösteriyor. Yılan bu bilgiyi görsel verilerle birlikte kullanarak balığın konumunu belirliyor. Daha da sıra dışı olanı, yılanın balığın korku refleksini kendi lehine kullanması. Vücuduyla yaptığı küçük bir hareket balığın kaçış tepkisini tetikliyor; yılan ise bazı yaklaşım açılarında balığın mevcut konumuna değil, kaçış sırasında başının ulaşacağı noktaya saldırıyor.

Yani yılan, balığın nereye kaçacağını önceden “biliyormuş” gibi saldırıyor.

3. Fil Hortumlu Yılan – Üzerine Büyük Gelen Bir Derisi Var

Adını gördüğünüzde gerçekten fil hortumuna benzeyip benzemediğini merak edebilirsiniz. Acrochordus javanicus için verilen bu isim aslında oldukça yerinde.

Güneydoğu Asya’da yaşayan bu sucul yılanın derisi diğer birçok yılandaki gibi gergin değil. Tam tersine gevşek, buruşuk ve gövdesinin üzerine büyük geliyormuş gibi görünüyor.

Pütürlü pulları ve gevşek derisi, kaygan balıkları suyun altında kavramasında avantaj sağlıyor. Karada son derece hantal görünmesine karşılık su içerisinde çok daha rahat hareket ediyor.

4. Ejderha Yılanı – Adını Hak Eden Pullar

Xenodermus javanicus için kullanılan “ejderha yılanı” adı kesinlikle tesadüf değil.

Koyu renkli gövdesinin üzerinde sıralanan belirgin ve çıkıntılı pullar, hayvana minyatür bir ejderha görüntüsü veriyor. Bilimsel adı da kabaca “garip deri” anlamına gelen köklerden geliyor.

Güneydoğu Asya’nın nemli ormanları ve sulak alanlarında görülen bu tür, çoğunlukla geceleri hareket ediyor. Görünüşü son derece etkileyici olsa da doğada oldukça gizli bir yaşam sürüyor.

Taksonomik kayıtlarda da Xenodermus javanicus, yaygın adlarından biri doğrudan “dragon snake” olan ayrı bir tür olarak yer alıyor.

5. Madagaskar Yaprak Burunlu Yılanı – Burnu Dal Parçasına Dönüşmüş

Madagaskar’ın sıra dışı hayvanlarına alışığız ama Langaha madagascariensis yine de şaşırtmayı başarıyor.

Bu yılanın burnunun ucunda uzun ve belirgin bir çıkıntı bulunuyor. Üstelik erkeklerle dişilerin burun yapıları birbirinden farklı görünebiliyor; erkeklerde daha uzun ve sivri, dişilerde ise daha yaprak benzeri bir yapı görülebiliyor.

Bu uzantının tam olarak hangi amaçla evrimleştiği kesin olarak bilinmiyor. Kamuflajdan avlanmaya kadar farklı açıklamalar üzerinde duruluyor.

Ağaç dallarında hareketsiz durduğunda ince bir dal veya kurumuş yaprak parçasıyla karıştırılması ise oldukça kolay.

6. Tüylü Çalı Engereği – Tüy Değil, Olağanüstü Pullar

Bir yılanın “tüylü” olması kulağa pek mümkün gelmiyor. Atheris hispida ise uzaktan bakıldığında gerçekten tüylü veya dikenliymiş gibi görünebiliyor.

Bu görüntünün nedeni vücudunu kaplayan uzun, belirgin ve dışa doğru uzanan pullar.

Afrika’nın tropikal ormanlarında yaşayan bu zehirli engerek, özellikle baş ve boyun bölgesindeki pulları sayesinde fantastik bir yaratığı andırıyor. Yeşilden sarımsı ve kahverengi tonlara kadar değişebilen görünümü de orman bitkileri arasında kamufle olmasını kolaylaştırıyor.

Garip görünüş tehlikenin ölçüsü değildir. İnsan açısından gerçekten risk oluşturan canlılar için dünyanın en ölümcül hayvanları yazısına bakabilirsiniz.

7. Gergedan Engereği – Burnunda Boynuz Taşıyan Yılan

Bitis nasicornis adı verilen gergedan engereğini diğer yılanlardan ayırmak hiç zor değil.

Burnunun üzerinde yukarı doğru uzanan ve küçük boynuzları andıran belirgin pullar bulunuyor. Buna bir de gövdesindeki mavi, yeşil, sarı, kırmızı ve siyaha yaklaşabilen karmaşık desenler eklenince ortaya oldukça dikkat çekici bir görüntü çıkıyor.

Orta ve Batı Afrika’nın nemli ormanlarında yaşayan bu zehirli yılan, rengârenk olmasına rağmen orman tabanındaki yapraklar arasında şaşırtıcı biçimde iyi kamufle olabiliyor.

Yani doğada dikkat çekici görünmek ile görünmez olmak bazen aynı anda mümkün.

8. Cennet Uçan Yılanı – Gerçekten Uçuyor mu?

Listenin son sırasında belki de adı en fazla merak uyandıran tür var: Chrysopelea paradisi, yani cennet uçan yılanı.

Aslında kelimenin tam anlamıyla uçmuyor. Yüksek bir daldan kendisini boşluğa bıraktığında vücudunu yassılaştırıyor ve havada dalgalanarak başka bir ağaca doğru süzülebiliyor.

Araştırmalar, bu sırada oluşturduğu özel vücut şeklinin kaldırma kuvveti meydana getirmesinde önemli rol oynadığını gösteriyor. Dolayısıyla karşımızda sadece ağaçtan düşen bir yılan değil, havadaki hareketini belirli ölçüde kontrol edebilen oldukça sıra dışı bir sürüngen var.

2005 tarihli üç boyutlu hareket analizinde Chrysopelea paradisi bireyleri 9,62 metre yüksekliğindeki bir platformdan bırakıldığında ortalama yaklaşık 10,14 ± 2,69 metre yatay mesafe katetti. Ölçülen ortalama hava hızı yaklaşık 10 m/s düzeyindeydi.

Garip görünmek ile işlev aynı şey değil

Bu listedeki özelliklerin bir kısmının işlevi deneylerle ortaya konmuş durumda: Örümcek kuyruklu engereğin kuyruğunu kuş göründüğünde daha hızlı salladığı saha gözlemleriyle, tentaküllü yılanın dokunaçlarının su hareketini algıladığı laboratuvar deneyleriyle, uçan yılanın süzülme mesafesi ise üç boyutlu hareket analiziyle ölçüldü. Madagaskar yaprak burunlu yılanının burnu gibi bazı yapılar içinse “kesin olarak şu işe yarıyor” demek henüz mümkün değil.

Canlılar dünyasının diğer uç örneklerini merak ediyorsanız dünyanın en küçük hayvanları ve en uzun ömürlü canlılar listelerine göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dünyanın en değişik yılanı hangisi?

Tek bir cevap yok, ama örümcek kuyruklu boynuzlu engerek en sık gösterilen örnek: Kuyruğunun ucundaki yapı bir örümceği öyle iyi taklit ediyor ki böcek yiyen kuşlar ona saldırmak için yaklaşıyor ve yılanın avı oluyor.

Uçan yılan gerçekten uçar mı?

Hayır, süzülür. Daldan atladığında kaburgalarını açarak gövdesini yassılaştırır ve havada S şeklinde dalgalanarak kaldırma kuvveti üretir; kanat çırpar gibi yükselemez.

Bu yılanlar Türkiye’de var mı?

Listedeki türlerin hiçbiri Türkiye’de doğal olarak yaşamıyor. Coğrafi olarak en yakını, İran’ın batısındaki dağlık bölgelerde bulunan örümcek kuyruklu boynuzlu engerek.

Kaynakça

• Smithsonian Magazine – The tip of this snake’s tail looks like a spider
• Fathinia, B. ve ark. – Pseudocerastes urarachnoides’te kuyrukla av cezbetme davranışı, Russian Journal of Herpetology
• Catania, K. C. (2010). Born knowing: tentacled snakes innately predict future prey behavior. PLoS ONE 5(6): e10953
• Socha, J. J., O’Dempsey, T., LaBarbera, M. (2005). A 3-D kinematic analysis of gliding in a flying snake, Chrysopelea paradisi. Journal of Experimental Biology 208: 1817-1833