Dünyanın En Uzun Ömürlü 6 Canlısı: Bazıları Binlerce Yıl Yaşıyor

İnsan için 100 yaşını görmek olağanüstü kabul ediliyor. Fakat doğaya baktığımızda işler biraz değişiyor. Okyanusların dibinde yüzlerce yıldır yaşayan hayvanlar, Antik Mısır döneminden beri hayatta olan ağaçlar ve yaşlanınca adeta hayatını başa sarabilen küçücük bir denizanası var.

Üstelik bazıları o kadar uzun yaşıyor ki, yaşlarını söylerken “yıl” değil neredeyse “tarih dönemi” kullanmak gerekiyor.

4.800 Yıldan Uzun Süredir Yaşayan Bir Ağaç: Methuselah

Kaliforniya’daki White Mountains bölgesinde bulunan Methuselah, Great Basin bristlecone pine adı verilen bir çam türü.

Yaşı 4.800 yılın üzerinde.

Başka bir deyişle bu ağaç, Mısır piramitlerinin büyük bölümü inşa edilmeden önce bile hayattaydı. Yaşadığı yerin tam konumu ise zarar görmemesi için kamuoyuyla paylaşılmıyor.

Bu tür ağaçların sırrı biraz da yaşadıkları zorlu ortamda saklı. Soğuk, kuru ve besin açısından fakir bölgelerde son derece yavaş büyümeleri, onları binlerce yıl boyunca ayakta tutabiliyor.

4.000 Yılı Aşabilen Mercanlar

Mercanlara uzaktan bakıldığında onları bir kaya ya da bitki sanmak kolay. Oysa mercanlar hayvanlar âlemine ait canlılardan oluşuyor.

NOAA’nın aktardığı araştırmalara göre bazı mercanlar 4.000-5.000 yıl boyunca yaşamlarını sürdürebiliyor. Bu nedenle “Dünyanın en uzun yaşayan hayvanı hangisi?” sorusunun cevabı, tek bir bireyi mi yoksa bir koloniyi mi saydığımıza göre değişiyor.

507 Yaşındaki İstiridye: Ming

2006 yılında İzlanda açıklarında bulunan Arctica islandica türündeki bir okyanus midyesinin yaşı araştırmacıları bile şaşırttı.

Kabuğundaki yıllık büyüme çizgileri incelendiğinde 507 yaşında olduğu belirlendi.

“Ming” adı verilen bu canlı, Guinness Dünya Rekorları’na göre şimdiye kadar yaşı doğrulanmış en uzun ömürlü koloni oluşturmayan hayvan olarak kayıtlara geçti. Yaklaşık 1499 yılında doğmuştu.

Düşünmesi bile ilginç: Ming hayattayken dünya üzerinde imparatorluklar kuruldu, yıkıldı, sanayi devrimi gerçekleşti ve insanlık uzaya çıktı.

Grönland Köpekbalığı: 400 Yıla Yaklaşan Bir Ömür

Listenin en etkileyici canlılarından biri de Grönland köpekbalığı.

2016 yılında Science dergisinde yayımlanan araştırmada 28 dişi Grönland köpekbalığının göz mercekleri radyokarbon yöntemiyle incelendi. Araştırmadaki en büyük bireyin yaşı 392 ± 120 yıl olarak hesaplandı.

Bilim insanları bu türün en az 272 yıl yaşayabildiği sonucuna ulaştı. Böylece Grönland köpekbalığı, bilinen en uzun ömürlü omurgalı olarak öne çıktı.

İşin daha da şaşırtıcı tarafı, bu hayvanların cinsel olgunluğa ulaşmasının yaklaşık 150 yılı bulabilmesi.

200 Yıldan Fazla Yaşayan Grönland Balinası

Memeliler arasında rekor ise Grönland balinasına, diğer adıyla bowhead whale türüne ait.

Arktik sularda yaşayan bu dev balinaların 200 yıldan fazla yaşayabildiği biliniyor. NOAA, onları bilinen en uzun ömürlü deniz memelileri olarak tanımlıyor.

Soğuk sularda yaşamaları, yavaş metabolizmaları ve hücresel hasara karşı geliştirdikleri mekanizmalar uzun ömürlerinin olası nedenleri arasında araştırılıyor.

Kısa Karşılaştırma

Methuselah – Great Basin bristlecone pine
Canlı türü: Ağaç
Doğrulanabilir yaş: 4.800 yıldan fazla
Öne çıkan özellik: Yaşı doğrulanmış, hâlen yaşayan en eski bireysel ağaçlardan biri.
Önemli not: Kesin konumu korunması amacıyla açıklanmıyor.
Kaynak: U.S. Forest Service / bilimsel ağaç halkası araştırmaları.
U.S. Forest Service — Ancient Bristlecone Pine Forest

Leiopathes kara mercanı
Canlı türü: Koloni oluşturan hayvan
Doğrulanabilir yaş: Yaklaşık 4.265 yıllık koloni
Öne çıkan özellik: Bilinen en eski mercan kolonilerinden biri.
Önemli not: Tek bir polip 4.265 yıl yaşamıyor; ölçülen şey koloninin iskelet yaşı.
Kaynak: NOAA Ocean Exploration.

Ming – Arctica islandica
Canlı türü: Okyanus midyesi / quahog clam
Doğrulanabilir yaş: 507 yıl
Öne çıkan özellik: Guinness’e göre yaşı doğrulanmış en uzun ömürlü koloni oluşturmayan hayvan.
Kaynak: Guinness World Records / Bangor University çalışması.
Guinness — Oldest Non-Colonial Animal

Grönland köpekbalığı
Canlı türü: Omurgalı / balık
Yaşam süresi: En az yaklaşık 250 yıl; bazı bilimsel tahminler çok daha yüksek.
2016 çalışmasındaki en büyük birey: Tahmini 392 ± 120 yıl.
Öne çıkan özellik: Bilinen en uzun ömürlü omurgalı.
Kaynak: NOAA / bilimsel radyokarbon çalışmaları.
NOAA — Greenland Shark Lifespan

Grönland balinası / Bowhead whale
Canlı türü: Memeli
Yaşam süresi: 200 yıldan fazla olabilir.
Öne çıkan özellik: En uzun ömürlü memeli türlerinden biri.
Kaynak: NOAA Fisheries.
NOAA Fisheries — Bowhead Whale

Turritopsis dohrnii
Canlı türü: Hidrozoan denizanası
Öne çıkan özellik: Yetişkin medusa evresinden yeniden polip evresine dönebilme yeteneği.
Doğrulanabilir veri: Yaşam döngüsünü transdiferansiyasyon yoluyla yeniden başlatabiliyor.
Önemli not: Bu özellik onu dış etkenlere karşı gerçekten “ölümsüz” yapmıyor.
Kaynak: Smithsonian Environmental Research Center / bilimsel çalışma.

“En Uzun Ömürlü Canlı” Ne Demek?

Bu sorunun tek bir cevabı yok. Çünkü tek bir hayvanın yaşı, bir ağacın bireysel yaşı, genetik olarak devam eden bir mercan kolonisi ve yaşam döngüsünü yeniden başlatabilen bir denizanası aynı şey değil.

Örneğin Ming adlı Arctica islandica 507 yıllık tek bir bireydi. Kara mercanlarında ise binlerce yıllık rakamlar koloninin yaşını ifade ediyor. Turritopsis dohrnii içinse belirli bir “5.000 yıl yaşar” rakamından değil, uygun koşullarda yetişkin evreden tekrar genç polip evresine dönebilme yeteneğinden söz ediyoruz.

Bu nedenle yukarıdaki liste kesin bir 1’den 6’ya yaş sıralaması değil; bilimsel olarak belgelenmiş farklı uzun yaşam stratejilerinin karşılaştırmasıdır.

Peki Gerçekten Ölümsüz Bir Canlı Var mı?

Burada işler biraz bilim kurguya dönüşüyor.

Turritopsis dohrnii isimli birkaç milimetrelik denizanası, yaralandığında veya ağır çevresel stres altında kaldığında yetişkin hâlinden yeniden genç polip evresine dönebiliyor.

Yani biyolojik saatini bir anlamda sıfırlıyor.

Bu yüzden kendisine “ölümsüz denizanası” deniyor. Laboratuvar çalışmalarında yaşam döngüsünü birden fazla kez geriye çevirebildiği gösterilmiş durumda. Ancak bu onun hiçbir zaman ölmeyeceği anlamına gelmiyor; başka bir canlı tarafından yenebilir, hastalanabilir veya çevresel koşullar nedeniyle hayatını kaybedebilir.

Uzun Yaşamın Sırrı Ne?

Bu canlıların hepsinde tek bir “uzun yaşam formülü” yok.

Bazılarında son derece yavaş metabolizma, bazılarında soğuk çevre koşulları, bazılarında güçlü hücre yenilenmesi etkili. Bilim insanlarının bu türlerle ilgilenmesinin nedeni de tam olarak bu: Doğanın yaşlanmayı nasıl yavaşlattığını anlamak.

Belki insan ömrünü yüzlerce yıla çıkaracak bir formül henüz yok. Ama doğa, yaşlanma konusunda bizim hâlâ çözmeye çalıştığımız oldukça ilginç yöntemleri milyonlarca yıldır kullanıyor.

Gökyüzünün renginden canlıların neden bu kadar uzun yaşayabildiğine kadar doğadaki sıradan görünen olayların arkasında şaşırtıcı bilimsel süreçler var. Merakça’daki “Gökyüzü Neden Mavi, Gün Batımında Neden Kırmızı Olur?” içeriğine de buradan göz atabilirsiniz: Gökyüzü Neden Mavi, Gün Batımında Neden Kırmızı Olur?

Bilimin günlük hayatta ve doğada karşımıza çıkan diğer ilginç cevapları için de Merakça Bilim kategorisini keşfedebilirsiniz.