Fırını çalıştırdınız, birkaç dakika sonra elektrik kesildi. Sigortayı yeniden açtınız; bu kez kettle ve çamaşır makinesi aynı anda çalışınca tekrar attı. Bazen ise hiçbir yeni cihaz açılmadığı hâlde aynı sorun yaşanabiliyor.
Elektrik sigortasının atması çoğu zaman koruma sisteminin bir sorun algılayıp elektriği kesmesi anlamına gelir. Fakat nedeni her zaman “fazla cihaz çalıştırmak” değildir. Aşırı yük, arızalı bir elektrikli cihaz, kısa devre veya kaçak akım gibi birbirinden farklı durumlar benzer şekilde elektriğin kesilmesine yol açabilir.
Burada yapılması gereken sigortayı tekrar tekrar kaldırmak değil, hangi durumda attığını güvenli biçimde gözlemlemektir.
Önce hangi koruma elemanının attığını ayırt edin
Evlerde günlük dilde farklı koruma elemanlarının hepsine “sigorta” denebiliyor. Oysa panoda açan cihazın türü, sorunun ne olabileceği konusunda farklı ipuçları verir.
Otomatik sigorta, temel olarak hattı aşırı akım ve kısa devre gibi durumlara karşı korur.
Kaçak akım koruma rölesi ise farklı bir göreve sahiptir. Legrand Türkiye’nin kaçak akım koruma röleleriyle ilgili teknik dokümanında, cihazın fazdan giden akımla nötrden dönen akım arasındaki farkı izlediği açıklanıyor. Arada belirli seviyenin üzerinde fark oluşması, akımın istenmeyen başka bir yoldan kaçtığını gösterebilir ve röle devreyi keser.
Bazı elektrik panolarında bu korumaların işlevlerini bir arada sağlayan cihazlar da bulunabilir.
Kullanıcının burada yapması gereken panoyu sökmek veya cihazların bağlantısını incelemek değildir. Yalnızca hangi anahtarın kapalı konuma geçtiğini gözlemlemek, elektrikçiye verilecek bilgiyi önemli ölçüde iyileştirir.
En sık nedenlerden biri aynı hattın fazla yüklenmesidir
Elektrikli ısıtıcı, kettle, fırın, ütü, airfryer ve benzeri cihazlar çalışırken yüksek güç çekebilir.
Bu cihazlardan birkaçının aynı elektrik hattında aynı anda kullanılması hattın taşıyabileceğinden daha yüksek akım talebine neden olabilir. Koruma elemanı da kabloların tehlikeli biçimde ısınmasını önlemek amacıyla devreyi kesebilir.
ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu’nun (CPSC) elektrik güvenliği rehberinde, sigorta ve devre kesicilerin elektrik sistemini aşırı yüke karşı koruduğu ve hattaki akım güvenli sınırları aştığında devreyi kestiği açıklanıyor.
Örneğin sorun yalnızca elektrikli ısıtıcı ve kettle aynı anda çalıştırıldığında ortaya çıkıyor, cihazlardan biri kapatıldığında tekrarlamıyorsa aşırı yük ihtimali değerlendirilir.
Fakat bundan hareketle “kesin sorun bu” demek mümkün değildir. Aynı belirti tesisattaki veya cihazdaki başka bir arızada da görülebilir.
Belirli bir cihaz çalıştığında sigorta atıyorsa
Bazen oldukça belirgin bir örüntü oluşur:
Çamaşır makinesi çalıştırılıyor, sigorta atıyor.
Makinenin fişi çekiliyor ve diğer elektrikli cihazlarda sorun yaşanmıyor.
Makine yeniden çalıştırıldığında sigorta tekrar açıyor.
Böyle bir durumda ilgili cihaz şüpheli hâle gelir. Ancak cihazın hangi parçasının arızalı olduğunu evde bulmaya çalışmak doğru değildir.
Sorun çıkardığından şüphelenilen cihaz kullanılmamalı ve uygun teknik servis tarafından kontrol edilmelidir.
CPSC de bir elektrikli ürün sürekli sigorta veya devre kesici attırıyorsa ürünün prizden çıkarılmasını ve kontrol ettirilmesini öneriyor.
Cihazın kapağını açmak, kablolarını değiştirmek veya “kaçak nerede?” diye elektriksel ölçüm yapmak kullanıcı seviyesinde bir kontrol değildir.
Kısa devre sigortayı attırabilir mi?
Evet.
İletkenlerin uygun olmayan biçimde temas etmesi gibi bir kısa devre durumunda çok yüksek akım ortaya çıkabilir ve koruma elemanı devreyi hızla kesebilir.
Ancak evdeki bir kullanıcının “kısa devre kesin şurada” şeklinde teşhis koyması beklenmemelidir.
Sigorta açıldığı anda yeniden atıyorsa, bağlı cihazlar çıkarıldığı hâlde problem devam ediyorsa veya priz, anahtar ya da tesisatta başka anormal belirtiler bulunuyorsa elektrikçi kontrolü gerekir.
Duvar prizinden cızırtı, yanık kokusu veya aşırı ısınma da geliyorsa kullanmaya devam etmeyin. Bu belirtileri ayrıca ele aldığımız Merakça’daki Prizden Cızırtı Sesi Neden Gelir? Tehlikeli mi? içeriği bu konunun doğal devamı niteliğinde.
Kaçak akım rölesi neden atar?
Kaçak akım koruma rölesinin atması ile klasik otomatik sigortanın aşırı yük nedeniyle açması aynı şey değildir.
Kaçak akım; elektrikli cihazdaki izolasyon sorunu, tesisattaki bir problem veya elektrik akımının istenmeyen bir yol üzerinden akmasına neden olan başka bir arıza sonucunda ortaya çıkabilir.
Legrand’ın teknik açıklamasına göre kaçak akım koruma rölesi fazdan geçen ve nötrden geri dönen akımı karşılaştırır. Bu değerlerin eşit olmadığı hata durumunda farkı algılayarak devreyi açar.
Bu nedenle kaçak akım rölesi sürekli atıyorsa çözüm röleyi devre dışı bırakmak değildir.
Koruma cihazının sürekli açması araştırılması gereken bir güvenlik uyarısıdır.
Bunu da okuyun: Klima Sigortası Neden Atar? Klimanın Elektrik Kesmesi ve Devreye Girmeme Sebepleri
Evde güvenli biçimde ne kontrol edilebilir?
Elektrik tesisatına müdahale etmeden önce sorunun ne zaman çıktığını gözlemlemek çoğu zaman yeterlidir.
Şunları not edebilirsiniz:
- Sigorta hangi cihaz çalıştırıldığında attı?
- Aynı anda birden fazla yüksek güçlü cihaz açık mıydı?
- Problem hep aynı odada mı ortaya çıkıyor?
- Belirli bir elektrikli cihaz devreye girdiğinde mi tekrarlanıyor?
- Otomatik sigorta mı, kaçak akım koruma rölesi mi açıyor?
- Prizde veya fişte kararma, koku, aşırı sıcaklık ya da cızırtı var mı?
- Yakın zamanda yeni bir elektrikli cihaz kullanılmaya başlandı mı?
- Sorun yalnızca yağmurlu veya çok nemli dönemlerde mi fark ediliyor?
Bu gözlemler elektrikçinin sorunun hangi devre veya cihazla ilişkili olabileceğini anlamasını kolaylaştırabilir.
Sigorta attığında tekrar kaldırmak doğru mu?
Tek seferlik bir durumda, görünür veya kokuyla fark edilen herhangi bir tehlike belirtisi yoksa ve güvenli biçimde erişilebilen standart bir panodan söz ediyorsak, soruna yol açmış olabilecek cihazlar kapatılıp prizlerinden çıkarıldıktan sonra açan otomatik sigorta bir kez tekrar devreye alınabilir.
CPSC’nin ev elektrik güvenliği rehberinde de devre kesicinin probleme yol açan durum giderildikten sonra yeniden devreye alınabileceği belirtiliyor.
Fakat sigorta yeniden atıyorsa tekrar tekrar kaldırmayın.
“Üçüncüde belki çalışır” yaklaşımı elektrik arızalarında güvenli değildir. Koruma elemanının açmasının nedeni bulunmalıdır.
Yanık kokusu, duman, kıvılcım, aşırı sıcak pano veya priz, erime ya da kararma varsa tekrar deneme yapmayın.
Daha yüksek amperli sigorta takmak çözüm mü?
Hayır.
Sürekli atan bir sigortanın yerine daha yüksek akım değerine sahip başka bir sigorta takmak, sorunun nedenini çözmez ve tesisatın tasarlandığı koruma sınırını değiştirebilir.
CPSC’nin elektrik güvenliği rehberi, koruma elemanlarının devreye uygun kapasitede olması gerektiğini ve elektrik hattının aşırı yüklenmemesi gerektiğini vurguluyor.
Sigortanın tipi veya değeri yalnızca tesisatın kablo kesiti, kullanım amacı, bağlı yükler ve ilgili elektrik standartları değerlendirilerek yetkin kişi tarafından belirlenmelidir.
Bu yüzden “16 amper atıyor, 25 amper takalım” gibi bir yöntem kullanıcı tarafından denenmemelidir.
Hangi durumda elektrikçi çağırmak gerekir?
Sigorta yalnızca çok sayıda yüksek güçlü cihaz aynı anda kullanıldığında bir kez attıysa ve yük azaltıldıktan sonra sorun tekrarlamıyorsa durum gözlemlenebilir.
Ancak şu belirtilerden biri varsa profesyonel kontrolü ertelememek gerekir:
- Sigorta kısa aralıklarla tekrar tekrar atıyorsa,
- Bağlı cihazlar çıkarıldığı hâlde tekrar açıyorsa,
- Kaçak akım koruma rölesi sürekli devreye giriyorsa,
- Aynı cihaz her çalıştırıldığında elektrik kesiliyorsa,
- Prizde, fişte veya panoda yanık kokusu varsa,
- Kararma, erime veya belirgin ısınma görülüyorsa,
- Prizden ya da panodan cızırtı veya çatırdama sesi geliyorsa,
- Elektrikli bir cihazın metal yüzeyine dokunulduğunda elektrik çarpması veya karıncalanma hissediliyorsa.
Son maddede cihazı kullanmayı bırakmak gerekir. Arızanın yerini bulmak için yeniden çalıştırarak deneme yapılmamalıdır.
Sürekli atan sigorta aslında bir uyarıdır
Elektrik sigortasının görevi yalnızca “elektriği kesmek” değildir; güvenli sınırların dışına çıkan bir elektriksel durumda hattı korumaktır.
Bu yüzden sürekli atan bir sigortayı rahatsız edici bir sorun olarak görüp tekrar tekrar kaldırmak yerine ne zaman ve hangi yük altında attığını gözlemlemek daha doğru yaklaşımdır.
Aynı anda çok sayıda yüksek güçlü cihaz kullanılıyorsa yük azaltılabilir. Belirli bir cihaz sorunu sürekli tekrar ettiriyorsa cihaz kullanımdan çıkarılabilir. Bunun ötesinde tesisat, priz, kablo, sigorta veya kaçak akım koruma ekipmanına müdahale edilmemeli; sorun yetkin bir elektrikçi tarafından kontrol edilmelidir.
Bunu da okuyun: Airfryer Neden Duman Çıkarır? Yanık Kokusu Normal mi, Ne Zaman Sorun Var?
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.