Dolabın arkasında unutulmuş yumuşak bir salatalık, yarısı kullanılıp kuruyan peynir, ne zaman pişirildiği hatırlanmayan bir kap yemek… Evde gıda israfı çoğu zaman büyük miktarlarda değil, böyle küçük kayıplarla başlıyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) verilerine göre dünyadaki gıda israfının yaklaşık yüzde 60’ı hanelerde gerçekleşiyor. Yani sorunun önemli bir bölümü marketten eve geldikten sonra ortaya çıkıyor. İyi tarafı şu: Alışveriş ve saklama düzenindeki birkaç değişiklik, çöpe giden yiyecek miktarını gerçekten azaltabilir.
Gıda İsrafı Aslında Markete Gitmeden Önce Başlıyor
Buzdolabını daha düzenli kullanmak işe yarar ama fazla alınmış yiyeceği hiçbir saklama yöntemi sonsuza kadar koruyamaz.
Alışverişten önce buzdolabına ve kilerine birkaç dakika bakmak bu yüzden şaşırtıcı derecede etkili. Evde üç domates varken yeni bir paket domates almak ya da yalnızca indirimde olduğu için büyük boy yoğurt seçmek, birkaç gün sonra israf olarak geri dönebiliyor.
FAO da evde gıda israfını azaltmak için öğünleri önceden düşünmeyi, alışveriş listesi hazırlamayı ve tüketilebilecek miktarda ürün almayı öneriyor.
Buradaki amaç mutfağı kusursuz biçimde planlamak değil. Haftanın birkaç öğününü kabaca bilmek bile hangi ürünün gerçekten gerekli olduğunu görmeye yetiyor.
Buzdolabında “Önce Beni Ye” Alanı Oluşturun
Bir ürünün bozulmasının nedeni bazen yanlış sıcaklık değil, görünmemesidir.
Dolabın arkasındaki açılmış peynir veya iki gün önce yapılmış yemek, önüne yeni ürünler dizildiğinde kolayca unutuluyor. Marketlerin stok yönetiminde kullanılan “ilk giren, ilk çıkar” mantığı evde de işe yarıyor: Eski ürünler öne, yeni alınanlar arkaya.
Buzdolabının göz hizasındaki küçük bir bölümü yalnızca yakın zamanda tüketilecek ürünlere ayırabilirsiniz. Açılmış yoğurt, yarım limon, kalan yemek veya olgunlaşmış meyve burada durduğunda “evde ne vardı?” sorusunun cevabı da daha görünür oluyor.
Dolabın sıcaklığı ise güvenlik açısından ayrı bir konu. FoodSafety.gov, buzdolabının 4°C veya altında, dondurucunun ise -18°C veya altında tutulmasını öneriyor. Merakça’daki Buzdolabı Yazın Kaç Derecede Olmalı? rehberinde sıcaklık ve raf düzenini daha ayrıntılı ele almıştık.
Sebze ve Meyvelerin Hepsini Yan Yana Koymak İyi Fikir Değil
Sebzelik çekmecesini tek bir büyük saklama alanı gibi kullanmak pratik görünüyor fakat bazı meyveler olgunlaşırken etilen gazı üretir. Bazı sebze ve meyveler de bu gaza karşı hassastır.
UC Davis Postharvest Research and Extension Center, etilene maruz kalmanın hassas ürünlerde olgunlaşmayı hızlandırabildiğini ve saklama süresini kısaltabildiğini belirtiyor. Elma ve muz gibi etilen üreten meyveleri, çabuk sararan veya olgunlaşan sebzelerin hemen yanında uzun süre tutmamak bu nedenle yararlı olabilir.
Nem de başka bir mesele. Yeşillikleri sırılsıklam biçimde kapalı kaba koymak, saklama sırasında bozulmayı hızlandırabilir. Yıkanmış ürünleri kaldıracaksanız yüzeyde kalan fazla suyu uzaklaştırmak iyi bir alışkanlıktır.
Çürümeye başlayan tek bir meyveyi de paketin içinde bırakmayın. Hasarlı ürünü erkenden ayırmak, sağlam olanları kurtarabilir.
Artan Yemeği “Bir Ara Yeriz” Diye Dolaba Koymayın
Artan yemeğin kaderi dolaba konduğu anda belli olmalı: Yakın zamanda yenilecek mi, yoksa dondurulacak mı?
FoodSafety.gov’a göre bozulabilir yiyeceklerin piştikten veya soğuk ortamdan çıktıktan sonra iki saat içinde buzdolabına alınması gerekiyor. Ortam sıcaklığı 32°C’nin üzerindeyse bu süre bir saate düşüyor. Artan yemeklerin buzdolabındaki genel saklama süresi ise çoğu yemek için yaklaşık 3–4 gün.
Burada yaygın bir hata da yemeğin tencerede saatlerce “tamamen soğumasını” beklemek. Büyük miktardaki yemekleri daha küçük ve sığ kaplara bölmek, daha hızlı soğumalarına yardımcı olur. Birkaç gün içinde tüketilmeyecek yemekleri erkenden porsiyonlayıp dondurmak ise dördüncü gün ne yapacağını düşünmekten çok daha kullanışlıdır.
Yiyeceğin güvenli olup olmadığından şüphe duyduğunuzda yalnızca kokusuna güvenmemek gerekir. Bu konudaki ayrıntıları Gıdaların Bozulduğu Nasıl Anlaşılır? yazımızda bulabilirsiniz.
STT ile TETT Aynı Tarih Değil
Ambalajdaki tarihi görüp ürünü doğrudan çöpe atmak da gereksiz israfa yol açabiliyor.
Tarım ve Orman Bakanlığına göre Son Tüketim Tarihi (STT), mikrobiyolojik açıdan kolay bozulan ve kısa süre sonra insan sağlığı açısından risk oluşturabilecek gıdalar için kullanılıyor. STT’si geçmiş ürünlerin tüketilmemesi gerekiyor.
Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ise daha çok ürünün uygun koşullarda saklandığında beklenen tat, aroma ve benzeri özelliklerini ne kadar süre koruduğunu gösteriyor. TETT’nin geçmiş olması tek başına ürünün o gün bozulduğu anlamına gelmiyor. Ambalajın durumu, saklama koşulları ve üründe olağan dışı değişiklik olup olmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Et ve tavuk gibi daha hassas ürünlerde ise risk almamak gerekir. Tavuk özelinde saklama ve bozulma işaretleri için Tavuğun Bozulduğu Nasıl Anlaşılır? rehberimize bakabilirsiniz.
Dondurucuyu “Unutma Dolabı”na Çevirmeyin
Dondurmak yiyeceğin ömrünü uzatır fakat ne zaman dondurulduğu bilinmeyen kaplar birkaç ay sonra yeniden israfa dönüşebilir.
Çözümü basit: Kabın üzerine içeriği ve dondurma tarihini yazın. Büyük miktardaki yemekleri tek kap yerine bir öğünde kullanılabilecek porsiyonlara ayırın. Dilimlenmiş ekmek gibi ürünleri de ihtiyaç kadar çıkarılabilecek biçimde dondurmak, tüm paketin bozulmasını önleyebilir.
Aynı mantık alışverişte de geçerli. Bir ürünü “nasıl olsa dondururum” düşüncesiyle fazla almak yerine gerçekten kullanılacak miktarı satın almak hâlâ en iyi seçenek.
Sonuç
Gıda israfını azaltmanın en etkili yolu yiyecekleri son anda kurtarmaya çalışmak değil, unutulmalarını ve gereğinden fazla alınmalarını baştan önlemek.
Dolabın ön sırasında tüketilecek ürünleri görmek, artan yemeğe birkaç gün içinde karar vermek, tarih etiketlerini doğru okumak ve dondurucuya giren ürünlere tarih yazmak küçük işler gibi görünüyor. Fakat mutfakta çöpe giden yiyeceklerin önemli bir kısmı tam da bu küçük kararlar yüzünden birikiyor.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.