Bir gıdanın bozulup bozulmadığını anlamak için dört şeye birlikte bakın: ne zamandır beklediği, hangi sıcaklıkta saklandığı, kokusu ve görünüşü (renk, doku, küf, ambalajda şişme). Ekşi ya da keskin koku, sümüksü yüzey, küf ve şişmiş ambalaj bozulmanın açık işaretleridir. Ama tersi her zaman geçerli değil: Gıda zehirlenmesi yapan bakterilerin çoğu kokuyu ve görüntüyü değiştirmez. Bu yüzden pişmiş yemeği buzdolabında 3-4 günden, çiğ tavuk ve kıymayı 1-2 günden fazla bekletmeyin ve kolay bozulan yiyecekleri oda sıcaklığında 2 saatten uzun bırakmayın.
Buzdolabında ne kadar dayanır?
| Gıda | Buzdolabında (4 °C veya altı) |
|---|---|
| Çiğ tavuk, kıyma | 1-2 gün |
| Çiğ balık | 1-2 gün |
| Çiğ biftek, pirzola | 3-5 gün |
| Pişmiş yemek, artan yemek, çorba | 3-4 gün |
| Açılmış dilimli şarküteri | 3-5 gün |
| Haşlanmış yumurta | 1 hafta |
| Çiğ yumurta (kabuklu) | 3-5 hafta |
Daha uzun saklamak istediğiniz yemekleri bu süreler dolmadan dondurun; donukken güvenli kalırlar. Kapların üzerine pişirme tarihini yazmak, “geçen hafta mı yapmıştık?” tartışmasını bitirir.
Gıda türüne göre bozulma işaretleri
Et ve tavuk: Keskin, ekşi koku; yapışkan ya da sümüksü yüzey; gri veya yeşilimsi renk. Renk tek başına yeterli değil, çünkü ambalaj ve hava ile temas taze ette de renk değiştirebilir. Tavuk için ayrıntılı işaretleri tavuğun bozulduğu nasıl anlaşılır yazısında topladık.
Balık: Ağır ve rahatsız edici koku, parmakla bastırınca toparlanmayan yumuşak et, yapışkan yüzey ve donuklaşmış gözler. Balık en hızlı bozulan gıdalardandır; aldığınız gün ya da ertesi gün pişirin.
Yumurta: Kırıldığında kükürtlü, keskin koku varsa atın. Çatlak kabuk ve akta pembe-yeşil renk de uyarıdır. Suda yüzme testi yumurtanın eskidiğini gösterir ama bozuk olduğunu kanıtlamaz; ayrıntısı yumurta bozuk mu nasıl anlaşılır yazısında.
Süt ve yoğurt: Sütte ekşi koku, pütürlenme ve kesilme. Yoğurdun üstünde su toplanması tek başına bozulma değildir; küf, kötü koku ya da şişmiş ambalaj ise bozulma işaretidir. Üstteki suyun ne olduğunu yoğurt neden sulanır yazısında anlattık.
Peynir: Rokfor gibi küflü peynirlerde küf üretimin parçasıdır. Beyaz peynir, lor ve krem peynir gibi normalde küfsüz yumuşak peynirlerde beklenmedik küf görülürse ürünün tamamını atın. Kaşar gibi sert peynirlerde küflü bölge çevresiyle birlikte geniş kesilip atılabilir.
Pişmiş pilav ve makarna: Pirinçte bulunabilen Bacillus cereus bakterisinin sporları pişirmeye dayanır ve uzun süre oda sıcaklığında bekleyen pilavda toksin üretebilir; bu toksin yeniden ısıtmakla yok olmaz ve görüntüyü ya da kokuyu değiştirmeyebilir. Pilavı pişirdikten sonra en geç bir iki saat içinde buzdolabına koyun, kısa sürede tüketin ve yalnızca bir kez ısıtın.
Küflü kısmı kesip yemek güvenli mi?
Sert ve yoğun gıdalarda (sert peynir, havuç, lahana gibi sert sebzeler) küflü bölgeyi çevresinden ve altından en az 2,5 santimetre (USDA’nın önerisiyle yaklaşık 1 inç) geniş kesip atmak yeterli olabilir. Yumuşak ve nemli gıdalarda (yoğurt, yumuşak peynir, ekmek, reçel, domates, pişmiş yemek) küf görünenin çok altına yayılabildiği için ürünün tamamını atın. USDA’nın küf rehberi de bu ayrımı yapıyor.
Doğru saklama bozulmayı geciktirir
- Sıcaklık: Buzdolabı 4 °C veya altında, dondurucu -18 °C veya altında olmalı. Kapı rafı en sıcak bölümdür; süt ve et oraya konmamalı. Ayar ve raf düzeni için buzdolabı kaç derecede olmalı yazısına bakabilirsiniz.
- Ayırma: Çiğ et, tavuk ve balık kapalı kaplarda en alt rafta dursun; sızan sıvı hazır yiyeceklere damlamasın.
- Soğutma: Pişmiş yemeği tencerede saatlerce soğumaya bırakmayın; sığ kaplara bölüp 2 saat içinde buzdolabına koyun.
- Dışarıda bekleme: Kolay bozulan gıdalar oda sıcaklığında en fazla 2 saat, 32 °C’nin üzerindeki ortamda en fazla 1 saat kalmalı. Yazın arabada unutulan market poşeti de buna dahil.
Emin olmadığınız, ne zamandır beklediğini bilmediğiniz et, tavuk, balık, yumurta ve süt ürünlerinin tadına bakarak karar vermeyin. Kaybedeceğiniz bir tabak yemek, olası bir gıda zehirlenmesinden ucuzdur.
Sık sorulan sorular
Son kullanma tarihi geçen ürün hemen bozulur mu?
“Son tüketim tarihi” (STT) olan et, süt ve hazır gıdalarda tarih geçtiyse tüketmeyin. “Tavsiye edilen tüketim tarihi” (TETT) olan kuru gıdalar ise tarihten sonra kalitesini kaybetmeye başlar ama koku, görünüm ve ambalaj sağlamsa her zaman güvensiz olmaz.
Dondurulmuş yiyecek bozulur mu?
-18 °C’de sürekli donuk kalan gıda güvenli kalır ama zamanla tadı ve dokusu bozulur. Elektrik kesintisinde çözülüp uzun süre bekleyen ürünler ise riskli hâle gelir.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.