Anahtarı çeviriyorsunuz, marş motoru bildiğiniz gibi dönüyor; fakat motor bir türlü çalışmaya geçmiyor. Bu ses çoğu sürücüyü yanıltıyor. Çünkü “marş basıyorsa akü sağlam, gerisi de çalışmalı” düşüncesi her zaman doğru değil.
Motorun çalışabilmesi için yalnızca marş motorunun dönmesi yetmez. Yakıtın doğru basınçla ulaşması, benzinli motorda kıvılcımın oluşması, motorun zamanlamasının doğru bilinmesi ve yeterli sıkıştırmanın sağlanması gerekir. Bunlardan biri eksildiğinde araç gayet canlı biçimde marş basabilir ama çalışmayabilir.
Önce marşın nasıl döndüğüne dikkat edin
Buradaki en önemli ayrım, motorun normal hızda mı yoksa ağır ağır mı döndüğüdür.
Marşa basıldığında motor her zamankinden belirgin biçimde yavaş dönüyor, iç aydınlatmalar ciddi şekilde sönüyor veya marş sesi giderek güçsüzleşiyorsa akü ihtimalini tamamen elememek gerekir. DENSO’nun marş sistemi teknik bilgilerinde de düşük marş hızının akü, bağlantı direnci veya marş motoruyla ilişkili olabileceği belirtiliyor.
Araç parkta kaldıktan sonra benzer belirtiler başladıysa Merakça’daki Araç Park Halindeyken Neden Akü Biter? yazısında akü, alternatör ve kaçak elektrik tüketimini ayrıca ele aldık.
Buradaki senaryo biraz farklı: Motor normal tempoda dönüyor fakat çalışmaya hiç yaklaşmıyorsa, yakıt, ateşleme veya motor yönetim sistemi daha güçlü adaylardır.
Depoda yakıt olması, motora yakıt ulaştığı anlamına gelmez
Gösterge yarım depo gösteriyor diye yakıt sistemi otomatik olarak listeden çıkmaz.
Yakıt pompasının çalışmaması, pompa rölesi veya elektrik bağlantısındaki sorun, tıkanmış yakıt filtresi, düşük yakıt basıncı ya da bazı araçlarda enjeksiyon sistemi arızası motorun dönmesine rağmen yanmanın başlamamasına yol açabilir.
DENSO, elektrikli yakıt pompası arızalarında motorun ilk yanmayı gerçekleştiremeyebileceğini ve zor çalışabileceğini belirtiyor. Üreticinin teknik açıklamasında hatalı yakıt göstergesinin ve çok düşük yakıt seviyesinin bile pompa değiştirilmeden önce kontrol edilmesi gereken ihtimaller arasında sayılması önemli bir ayrıntı.
Kontağı açarken bazı otomobillerde arka taraftan birkaç saniyelik pompa sesi duyulabilir. Fakat pompanın ses çıkarması tek başına gerekli yakıt basıncını ürettiğini kanıtlamaz. Modern benzinli direkt enjeksiyon ve common-rail dizel sistemlerde doğru basınç ayrıca önem taşır.
Bu nedenle “pompanın sesini duydum, yakıt sistemi kesin sağlam” sonucuna varmak erken olabilir.
Benzinli araçlarda buji ve bobin devreye giriyor
Benzinli motor yakıtı silindire ulaştırsa bile onu ateşleyecek kıvılcım yoksa çalışamaz.
Aşınmış veya kirlenmiş bujiler, arızalı ateşleme bobini, bobin beslemesindeki elektrik sorunu ya da ateşlemeyi yöneten başka bir elektronik arıza ilk çalıştırmayı engelleyebilir. DENSO, bobin arızalarının belirtileri arasında yanmanın oluşmaması, motorun stop etmesi ve zor çalışmayı sayıyor. Bujilerdeki aşınmanın da ilk çalıştırma sorunlarına neden olabileceğini belirtiyor.
Burada internette sık rastlanan “buji kablosunu çıkarıp kıvılcım var mı bakın” türü yöntemlere girmemek daha doğru. Ateşleme sistemi yüksek voltaj üretir; yakıt buharının bulunduğu motor bölmesinde gelişigüzel kıvılcım testi yapmak güvenli değildir.
Serviste ise ateşleme sinyali, bobin beslemesi ve arıza kodları birlikte kontrol edilerek sorun çok daha sağlıklı ayrıştırılabilir.
Küçücük bir krank sensörü bütün motoru susturabilir
Marş basıyor ama araç hiç ateşleme yapmıyorsa sürücülerin pek aklına gelmeyen parçalardan biri krank mili konum sensörüdür.
Motor kontrol ünitesinin yakıt püskürtme ve ateşleme zamanını belirleyebilmesi için krank milinin nerede olduğunu ve ne hızla döndüğünü bilmesi gerekir. Krank sensöründen güvenilir sinyal alınamadığında motor döndüğü hâlde çalışmayabilir.
HELLA, arızalı krank sensörünün belirtileri arasında doğrudan çalıştırma problemini, motorun durmasını ve hata kodu oluşmasını gösteriyor. Sensörün kendisi kadar kablo, soket, kısa devre veya fiziksel hasar da soruna yol açabiliyor.
Araç bazen sorunsuz çalışıyor, motor sıcakken veya belirli zamanlarda aniden çalışmamaya başlıyorsa bu bilgi servise mutlaka söylenmeli. Aralıklı arızalar teşhis sırasında oldukça değerli ipucu verir.
Dizel araçta tablo biraz değişir
Dizel motorda klasik anlamda bujiyle kıvılcım oluşturulan bir ateşleme sistemi bulunmaz. Yakıt, sıkıştırmayla yükselen sıcaklık sayesinde yanar.
Soğuk havalarda kızdırma bujileri veya kızdırma sistemi ilk çalıştırmayı belirgin biçimde etkileyebilir. DENSO, kızdırma bujisi arızalarında en yaygın belirtilerden birinin soğukta zor çalışma olduğunu; arızaya beyaz egzoz dumanı ve düzensiz çalışma gibi belirtilerin de eşlik edebileceğini belirtiyor.
Fakat dizel araç hiç çalışmıyorsa bütün suçu kızdırma bujilerine yüklemek de doğru olmaz.
Common-rail basıncının yeterince oluşmaması, yakıt pompası veya enjektör problemi, yakıt hattına hava girmesi ve krank sensörü gibi elektronik sorunlar da motorun marşla dönüp çalışmamasına neden olabilir. DENSO’nun common-rail teşhis dokümanında düşük rail basıncının motorun dönmesine rağmen çalışmamasıyla sonuçlanabileceği açıkça belirtiliyor.
Bunu da okuyun: Start-Stop Neden Çalışmaz? Akü Bitiyor Olabilir mi?
Anahtar tanınmadığında marş dönse bile motor çalışmayabilir
Yeni nesil otomobillerde gözden kaçan başka bir ihtimal de immobilizer veya akıllı anahtar sistemidir.
Sistemin anahtarı doğrulayamaması hâlinde araç üreticisine ve modele göre motorun çalıştırılmasına izin verilmeyebilir. Kia’nın kullanım kılavuzunda geçersiz veya tanınmayan anahtar durumunda motorun çalışmayacağı açıkça belirtiliyor. Hyundai de anahtar kodunun tanınmaması hâlinde aracın çalışmayabileceğini bildiriyor.
Gösterge panelinde anahtar, kilit veya immobilizer simgesi alışılmadık biçimde yanıyor ya da yanıp sönüyorsa bunu görmezden gelmemek gerekir. Varsa yedek anahtarın denenmesi, kullanıcı açısından yapılabilecek en basit kontrollerden biridir.
Marş sesi birden farklılaştıysa mekanik sorun ihtimali de var
Bazen problem elektronik veya yakıt sistemi değildir.
Eksantrik mili ile krank milinin doğru zamanlamada hareket etmesini sağlayan triger sistemindeki ciddi bir problem motorun çalışmasını engelleyebilir. Continental, krank ve eksantrik milleri senkronize hareket etmediğinde motorun çalışamayacağını ve bazı motorlarda ciddi iç hasar oluşabileceğini belirtiyor.
Araç seyir hâlindeyken aniden stop ettiyse ve sonrasında marş sesi eskisinden belirgin biçimde daha hızlı veya alışılmadık derecede “boş” gelmeye başladıysa üst üste çalıştırmayı denemek yerine aracı kontrol ettirmek daha güvenli olur.
Benzer şekilde düşük kompresyon da yanmanın başlayamamasına yol açabilir. Bunun nedeni valflerden silindir içi mekanik aşınmaya kadar değişebileceği için kompresyon sorunu evde tahmin edilerek değil, ölçümle değerlendirilmelidir.
Sürücü ilk olarak neyi kontrol edebilir?
Kaputu açıp parçaları sökmeye başlamadan önce birkaç basit gözlem teşhisi ciddi biçimde kolaylaştırabilir:
- Yakıt göstergesini ve gerçekten yakıt bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Marşın normal hızda mı yoksa eskisinden ağır mı döndüğünü dinleyin.
- Gösterge panelindeki motor, immobilizer veya diğer uyarı lambalarına bakın.
- Sorunun motor soğukken mi, sıcakken mi ya da araç seyir hâlinde stop ettikten sonra mı başladığını not edin.
Arıza kodu okunabiliyorsa bu bilgi de yararlıdır; fakat tek bir hata koduna bakarak doğrudan parça değiştirmek doğru teşhis anlamına gelmez. Bosch’un güncel teşhis yaklaşımı da arıza kodları, araç verileri ve sistematik testlerin birlikte değerlendirilmesine dayanıyor.
Yakıt hatlarını sökmek, enjektörlere müdahale etmek veya ateşleme sisteminde elle kıvılcım kontrolü yapmak ise kullanıcı seviyesinde yapılacak işler değil.
Araba marş basıyor ama çalışmıyorsa en doğru yaklaşım nedir?
Marşın dönmesi, yalnızca çalıştırma sisteminin motoru çevirebildiğini gösterir; motorun çalışması için gereken diğer koşulların sağlandığını göstermez.
Motor normal hızda dönüyorsa rastgele akü, buji, pompa veya sensör değiştirmek yerine yakıt basıncı, ateşleme, krank-eksantrik sinyalleri, immobilizer durumu ve gerekiyorsa kompresyon/zamanlama kontrollü biçimde ayrıştırılmalıdır.
Bir iki denemeden sonra motor hiç çalışmaya yaklaşmıyorsa marşa uzun süre aralıksız basmak da çözüm değildir. DENSO, uzun süreli marş işleminin marş motorunda aşırı ısınma ve parça hasarına yol açabileceğini belirtiyor.
Ses güçlü geliyor diye sorun küçük sanılmamalı. Normal dönen ama çalışmayan motor, çoğu zaman “marş sorunu” değil; motorun yakıtı alma, ateşleme/yanma veya doğru zamanlamayı oluşturma zincirindeki bir kopukluktur. Doğru ayrım yapıldığında gereksiz parça değiştirmenin de önüne geçilir.
Bunu da okuyun: Araç Seyir Halindeyken Egzozdan Neden Siyah veya Beyaz Duman Çıkar? (Arıza Belirtileri)
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.