Tırmalama tahtası birkaç metre ötede bomboş dururken koltuğun köşesi her geçen gün biraz daha iplik iplik oluyorsa sorun kedinizin “inatçı” olması olmayabilir. Büyük ihtimalle koltuk, tırmalama açısından ona sunduğunuz alternatiften daha iyi bir seçenek hâline gelmiştir.
Mobilyaları korumak için işe yarayan yaklaşım da kedinin tırmalamasını tamamen durdurmaya çalışmak değil, neden o yüzeyi seçtiğini anlayıp aynı ihtiyacı daha uygun bir yerde karşılamaktır.
Kediler mobilyaları neden tırmalar?
Tırmalama, kedilerde sonradan edinilmiş kötü bir alışkanlık değildir.
Cornell Feline Health Center, tırmalamanın kedilerin doğal davranışlarından biri olduğunu; tırnakların dış katmanının uzaklaştırılması ve alanın görsel ve kokusal olarak işaretlenmesi gibi işlevleri bulunduğunu belirtiyor. American Association of Feline Practitioners (AAFP) ise bunlara vücudu ve uzuvları germe ihtiyacını da ekliyor.
Yani koltuğun kenarındaki iz, insan gözüyle “mobilyaya zarar vermek” anlamına gelirken kedi açısından oldukça normal bir davranışın sonucu olabilir.
Bu ayrım önemli. Çünkü davranışı tamamen yasaklamaya çalışmak yerine doğru yüzeye taşımak çok daha gerçekçi bir hedef.
Peki neden tırmalama tahtası değil de koltuk?
Yeni alınmış bir tırmalama direğinin kullanılmaması her zaman kedinin tırmalama ürünlerini sevmediği anlamına gelmez. Yanlış şekil, doku veya konum seçilmiş olabilir.
Önce kedinizin mevcut davranışına bakın.
Koltuk kolunun yan tarafında ayağa kalkıp yukarıdan aşağıya doğru tırmalıyorsa dikey yüzey tercih ediyor olabilir. Halıyı veya koltuğun yere yakın bölümünü yatay hareketlerle tırmalıyorsa düz bir tırmalama pedi daha cazip gelebilir.
Doku da en az yön kadar önemli. AAFP’ye göre bazı kediler sisal ipi tercih ederken bazıları karton, halı benzeri malzeme veya ahşap yüzeylere yönelebiliyor. Cornell de tırmalama yüzeyinin kedinin sevdiği malzeme ve yönle eşleşmesini öneriyor.
Bir başka ayrıntı da sağlamlık. Kedi tüm ağırlığıyla gerildiğinde sallanan kısa bir direk, sabit duran koltuğun karşısında pek çekici olmayabilir. Dikey model kullanılıyorsa kedinin uzanmasına izin verecek kadar yüksek ve devrilmeyecek kadar sağlam olması gerekir.
İlk gün tırmalama direğini koltuktan uzaklaştırmayın
Ev düzeni açısından tırmalama direğini boş bir köşeye koymak mantıklı görünebilir. Kedi açısından ise tam tersi daha iyi çalışabilir.
Kediniz koltuğun belirli bir köşesini sürekli tırmalıyorsa yeni tırmalama yüzeyini ilk aşamada tam o bölgenin yanına yerleştirin. AAFP ve Cornell de uygun tırmalama yüzeyinin kedinin hâlihazırda tırmaladığı alanın yakınına konmasını öneriyor. Kedi yeni yüzeyi düzenli kullanmaya başladıktan sonra direk istenen yere azar azar taşınabilir.
Aynı mantık uyku alanları için de geçerli. Kediler uyandıktan sonra gerinip tırmalayabildiği için yatağın veya sık uyuduğu yerin yakınına ikinci bir tırmalama alanı koymak işe yarayabilir.
Evin farklı noktalarında mobilyaları tırmalayan bir kedi için tek bir direğin bütün evi çözmesini beklemek de gerçekçi olmayabilir.
Koltuktan tırmalama alanına geçişi kolaylaştırın
Kediyi tırmalama direğinin önüne bırakıp kullanmasını beklemek yerine yeni yüzeyi cazip hâle getirmek daha iyi sonuç verebilir.
Sevdiği oyuncakla direğin çevresinde kısa bir oyun oynayabilir veya ilgisini çekiyorsa az miktarda kedi nanesi kullanabilirsiniz. Tırmalama yüzeyini kendi isteğiyle kullandığında ödül maması, oyun veya sevdiği bir ilgi biçimiyle hemen karşılık vermek davranışın pekişmesine yardımcı olur. AAFP, olumlu pekiştirmenin yönlendirmede önemli olduğunu ve ödülün davranışın hemen ardından verilmesini tavsiye ediyor.
Buradaki küçük ama önemli ayrıntı şu: kedinin koltuğa yönelmesini bekleyip yalnızca oradan uzaklaştırmak yerine, doğru yüzeyi kullandığı anları değerli hâle getirin.
Bunu da okuyun: Kedi Neden Sürekli Miyavlar? Gece Miyavlamasının En Yaygın Nedenleri
Eskimiş tırmalama tahtasını hemen çöpe atmayın
Evde görüntü olarak en rahatsız edici tırmalama direği bazen kedinin en sevdiğidir.
İpler açılmış, karton parçalanmış veya yüzey epey yıpranmışsa sahibine artık değiştirilmesi gerekiyormuş gibi gelebilir. Cornell Feline Health Center ise iyi kullanılan, yıpranmış bir tırmalama direğinin görevini yerine getirdiğini ve sırf eskimiş göründüğü için hemen atılmamasını öneriyor.
Yeni bir modele geçilecekse eski yüzeyi bir anda ortadan kaldırmak yerine bir süre ikisini birlikte bulundurmak daha yumuşak bir geçiş sağlayabilir.
Koltuğu geçici olarak korumak işe yarar mı?
Evet, fakat tek başına koruyucu kaplama kullanmak davranışı çözmez.
Tırmalanan köşeyi geçici bir örtüyle kapatmak veya kumaşa uygunsa kedinin hoşlanmadığı çift taraflı yapışkan bir yüzey kullanmak, koltuğu daha az cazip hâle getirebilir. Cornell bu tür fiziksel caydırıcıların kullanılabileceğini belirtiyor.
Yapışkan ürün kullanılacaksa döşemenin rengini veya dokusunu bozmadığından emin olmak için önce görünmeyen küçük bir alanda denemek gerekir.
Aynı anda hemen yanında daha cazip bir tırmalama yüzeyi bulunmadığında ise kedi yalnızca başka bir mobilyaya geçebilir. Bu yüzden koltuğu koruma ve alternatif sunma işlemleri birlikte yürütülmeli.
Koltuklarda tırmalamanın yanında tüy birikmesi de sorun oluyorsa Merakça’daki evcil hayvanlı evlerde temizlik ve tüy giderme rehberine de göz atabilirsiniz.
Bağırmak veya su sıkmak neden iyi bir çözüm değil?
Kedi koltuğa yöneldiğinde yüksek sesle azarlamak ya da üzerine su sıkmak anlık olarak davranışı durdurabilir. Fakat bu, kedinin koltuğu neden tırmaladığını ortadan kaldırmaz.
Cornell, kedilerin cezayı tırmalama davranışıyla beklenen biçimde ilişkilendirmeyebileceğini; bunun yerine sahibinden korkmayı öğrenebileceğini belirtiyor. Kedi siz odadayken koltuğu bırakıp siz yokken aynı yere dönüyorsa sorun çözülmüş sayılmaz.
Daha kullanışlı yaklaşım, yanlış hedefi geçici olarak daha az cazip hâle getirirken doğru hedefi kolay ulaşılır ve ödüllendirici yapmaktır.
Tırmalama birden arttıysa yalnızca koltuğa odaklanmayın
Uzun süredir aynı düzende yaşayan bir kedinin tırmalama davranışı kısa sürede belirgin biçimde arttıysa evde nelerin değiştiğine de bakmak gerekir.
Yeni bir hayvanın gelmesi, ev düzeninin değişmesi, kediler arasında kaynak rekabeti veya stres yaratan başka çevresel değişiklikler tırmalama ve işaretleme davranışını artırabilir. AAFP, belirgin artışlarda stres, kaygı ve kediler arası çatışma gibi etkenlerin değerlendirilmesini öneriyor.
Davranış değişikliği ani ve belirginse, başka alışılmadık davranışlar da eşlik ediyorsa veya evde yaptığınız düzenlemelere rağmen sorun giderek artıyorsa veteriner hekime danışmak daha doğru olur.
Koltuk tırmalamasını azaltmanın anahtarı daha sert bir yasak koymak değil, kedinin koltukta bulduğu şeyi başka bir yüzeyde daha iyi sunmaktır. Dikey mi yatay mı tırmaladığını, hangi dokuyu seçtiğini ve evin hangi noktasını kullandığını gözlemleyin. Çoğu zaman doğru tırmalama yüzeyini doğru yere koymak, pahalı ama yanlış konumlandırılmış bir kedi ağacından daha değerlidir.
Bunu da okuyun: Kediler Neden Laptopun ve Klavyenin Üstüne Yatar? Sıcaklık mı, İlgi mi?
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.