Yazlık domates ve biberlerin yavaş yavaş sezonu kapattığı eylül ayında balkon saksılarının boş kalması gerekmiyor. Hatta havaların serinlemeye başlaması; marul, turp ve yeşil soğan gibi sıcağı çok sevmeyen bitkiler için yeni bir yetiştirme dönemi anlamına geliyor.
Ancak Türkiye’nin her bölgesinde eylül aynı sıcaklıkta geçmiyor. İzmir’de hâlâ yaz havası yaşanırken Ankara’da geceler belirgin biçimde serinleyebilir. Bu yüzden balkona ne ekeceğinize yalnızca takvime değil, bulunduğunuz bölgenin sıcaklığına ve balkonun aldığı güneşe göre karar vermek gerekiyor.
Eylül ayında balkona hangi sebzeler ekilebilir?
Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı il müdürlüklerinin eylül ayı sebzecilik takvimlerinde havuç, kışlık yeşil soğan, marul ve turpun ekim veya dikim çalışmalarının sürdüğü belirtiliyor.
Bu sebzelerin çoğu saksıda yetiştirilmeye de uygun.
Marul
Sonbahar balkonu için en pratik seçeneklerden biri marul. Yazın aşırı sıcak balkonlarda zorlanan marul, havaların serinlemeye başlamasıyla daha uygun koşullar bulabilir.
Geniş fakat çok derin olmayan saksılarda yetiştirilebilir. Tohumdan başlanabileceği gibi fide alarak daha hızlı sonuç almak da mümkün.
Marul yetiştirirken saksının suyunun tahliye olmasına dikkat edin. Toprağı sürekli çamur hâlinde tutmak yerine hafif nemli kalmasını sağlamak daha doğru olur.
Turp
Bahçeciliğe yeni başlayanların eylül ayında deneyebileceği sebzelerden biri de turp.
Çok büyük bir alana ihtiyaç duymaz ve uygun koşullarda nispeten hızlı gelişir. Balkon saksısına ekerken tohumları birbirine çok yakın bırakmamak önemli; aşırı sık ekim köklerin yeterince gelişmesini engelleyebilir.
Saksı derinliğinin yetiştireceğiniz turp çeşidine uygun olması da gerekir.
Yeşil soğan
Mutfakta sürekli kullanılan bir ürün yetiştirmek istiyorsanız yeşil soğan iyi bir balkon seçeneğidir.
Uzun balkon saksılarında sıra hâlinde yetiştirilebilir. Çok büyük kaplara ihtiyaç duymaz; bu yüzden küçük balkonlarda da değerlendirilebilir.
Bir kerede çok fazla ekmek yerine birkaç hafta arayla küçük miktarlarda ekim yapmak, hasadı zamana yaymayı kolaylaştırabilir.
Havuç
Havuç balkonda yetiştirilebilir ancak burada saksı seçimi diğer sebzelerden daha önemli.
Kökün rahat gelişebilmesi için yeterince derin, gevşek ve taşsız bir yetiştirme ortamı gerekir. Çok sığ saksılarda uzun havuç çeşitlerinden iyi sonuç almak zordur. Küçük balkonlarda kısa veya mini havuç çeşitleri daha pratik olabilir.
Ispanak ve roka
Eylülün serinlemeye başladığı dönemlerinde ıspanak ve roka da değerlendirilebilecek yapraklı sebzeler arasındadır.
Ancak Akdeniz ve Ege kıyılarında eylül başı hâlâ oldukça sıcak geçebildiği için ekimi birkaç hafta geciktirmek gerekebilir. İç bölgelerde ise serin hava daha erken geldiğinden ekim zamanı öne çekilebilir.
Burada takvimden daha iyi gösterge, balkonunuzdaki gerçek hava koşullarıdır.
Eylül ayında balkona hangi çiçekler dikilebilir?
Sebze yetiştirmek istemeyenler için sonbahar, balkonun renklerini tamamen kaybettiği dönem olmak zorunda değil.
Bilkent Üniversitesi’nin Ankara için hazırladığı dış mekân çiçek dikimi bilgilerinde sonbahar dikiminin eylül sonlarına doğru yapılabildiği; hercai menekşe, süs lahanası, kasımpatı ve bellis gibi türlerin bu dönemde değerlendirilebildiği belirtiliyor. Hercai menekşe soğuğa dayanıklılığıyla öne çıkıyor.
Bunu da okuyun: Eylül Ayında Hangi Sebze ve Meyveler Yenir? Mevsim Takvimi
Hercai menekşe
Sonbahar ve kış balkonlarının klasiklerinden biri.
Renk seçeneklerinin fazla olması nedeniyle birkaç farklı çeşidi aynı uzun saksıda kullanarak balkonun görünümünü değiştirmek mümkün. Yazlık birçok çiçeğin sezonu kapanırken hercai menekşe serin dönemde avantaj sağlar.
Kasımpatı
Adından da anlaşılacağı gibi sonbaharla güçlü biçimde özdeşleşen çiçeklerden biri kasımpatı.
Sarı, beyaz, pembe, mor ve bordo tonlarında çeşitleri bulunabilir. Balkonda güçlü bir renk etkisi oluşturmak isteyenler için tek bir büyük saksıda bile dikkat çekici olabilir.
Süs lahanası
Yenilebilir sebze yetiştiriyormuş gibi görünen ancak asıl amacı dekoratif kullanım olan süs lahanası, serin havalarda balkonlara farklı bir görünüm kazandırabilir.
Klasik çiçeklerden farklı bir sonbahar düzeni isteyenlerin değerlendirebileceği seçeneklerden biri.
Bahçe ve çiçek tasarımları ilginizi çekiyorsa Merakça’daki Dünyanın En Güzel Bahçeleri yazısındaki farklı peyzaj örneklerine de göz atabilirsiniz.
Eylül başı ile eylül sonu aynı değil
Eylül ayında balkon ekiminde gözden kaçan noktalardan biri ayın tamamını tek dönem gibi düşünmek.
Ege ve Akdeniz kıyılarında: Eylül başındaki yüksek sıcaklıklar marul gibi serin dönem bitkilerini zorlayabilir. Ayın ikinci yarısı daha uygun olabilir.
Marmara’da: Eylül boyunca sıcaklıkların düşüşü takip edilerek kışlık sebzelere geçilebilir.
İç Anadolu ve yüksek bölgelerde: Geceler daha hızlı soğuyabileceği için ekimi fazla geciktirmemek gerekir.
Bu nedenle internette görülen “1 Eylül’de şunu ekin” türündeki kesin tarihler her şehir için aynı sonucu vermez.
Balkonun güneşine göre ne ekilmeli?
Güneş alan bir balkonunuz varsa seçenekleriniz daha fazladır. Havuç ve turp gibi kök gelişimi beklenen bitkiler yeterli ışık alan balkonlarda daha rahat yetiştirilebilir.
Günün yalnızca belirli saatlerinde güneş gören balkonlarda marul, yeşil soğan ve bazı yapraklı sebzeler daha mantıklı seçenekler olabilir.
Tamamen karanlık veya gün boyunca neredeyse hiç doğal ışık almayan bir balkonda ise yalnızca mevsimi doğru seçmek yeterli olmayacaktır. Bitkinin gelişmesi için ışık ihtiyacının da karşılanması gerekir.
Sonbahar ekiminde en sık yapılan hatalar
Eylülde yapılan ilk hata, yazlık sebze düzenini aynen devam ettirmek. Domates, biber ve salatalık gibi sıcak mevsim bitkilerine yeniden başlamak yerine yaklaşan serin döneme uygun türlere yönelmek daha mantıklıdır.
Bir diğer sorun tohumları küçük bir saksıya gereğinden fazla sık ekmek. İlk günlerde yemyeşil görünen saksı birkaç hafta sonra ışık, su ve alan için rekabet eden fidelerle dolabilir.
Drenaj deliği olmayan dekoratif saksılar da risklidir. Sonbaharda buharlaşma yaz aylarına göre azalmaya başladığı için toprak daha uzun süre ıslak kalabilir.
Son olarak, eylül geldi diye sulamayı bir anda azaltmayın. Sulama sıklığını takvim yerine toprağın kuruma durumuna göre ayarlamak daha sağlıklıdır.
Küçük bir balkonda neyle başlanabilir?
İlk kez balkon bahçesi kuracaksanız her şeyden yetiştirmeye çalışmak yerine üç saksıyla başlamak yeterli olabilir.
Bir uzun saksıya marul, ikinci saksıya turp, üçüncüye ise yeşil soğan ekilebilir. Çiçek isteyenler bu gruba bir saksı hercai menekşe ekleyebilir.
Böylece hem yenilebilir ürün hem de sonbahar rengi elde edilir; bakım da karmaşık hâle gelmez.
Eylül ayında balkona ne ekileceğinin tek cevabı yok. En doğru seçim bulunduğunuz şehir, balkonun aldığı güneş ve kullanacağınız saksıyla birlikte değişiyor. Serin havayı seven sebzelere yönelmek ve yaz sıcaklarının tamamen bitmediği bölgelerde acele etmemek, sonbahar balkonundan daha iyi sonuç almanın en basit yolu.
Bunu da okuyun: Ev Bitkilerinin Yaprak Uçları Neden Kahverengi Olur? Kesilmeli mi?
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.