Saat gece iki. Ev sessiz. Birkaç saniye sonra koridordan hızlı pati sesleri geliyor; kediniz salonu boydan boya geçiyor, koltuğun üzerinden atlıyor, geri dönüyor ve sanki hiçbir şey olmamış gibi birkaç dakika sonra yere uzanıyor.
Kedi sahiplerinin “gece delirmesi” diye tarif ettiği bu ani enerji patlamaları oldukça tanıdık bir davranış. İnternette genellikle zoomies olarak adlandırılıyor; veterinerlik kaynaklarında ise “frenetic random activity periods”, kısaca FRAPs ifadesiyle karşılaşabilirsiniz.
Çoğu zaman ortada bir sorun yoktur. Fakat kedinizin neden özellikle siz uyumaya hazırlanırken koşmaya başladığını anlamak için önce önemli bir yanlışı düzeltmek gerekiyor.
Kediler Aslında Gece Hayvanı Değil
Kedilerin tamamen gececil olduğu sık söylenir fakat bu tam olarak doğru değildir.
Kediler genellikle alacakaranlıkta ve şafak vakitlerinde daha aktif olmaya eğilimlidir. Bu davranış biçimi “crepuscular” olarak adlandırılır.
Bu saatlerin kedilerin doğal avlanma davranışlarıyla da bağlantısı vardır. Dolayısıyla evde yaşayan bir kedi için sizin uykuya hazırlanmaya başladığınız saatler, onun hareketlenme dönemine denk gelebilir.
Ev kedileri elbette insanlarla yaşadıkça evin rutinine uyum sağlayabilir. Yine de doğal aktivite ritimleri tamamen ortadan kalkmaz.
Peki O Bir Anda Gelen Enerji Nereden Çıkıyor?
Kediniz bütün gün evde sakince uyurken akşam birden koridorda yarış arabasına dönüşüyorsa bunun bir bölümü günlük aktivite düzeniyle açıklanabilir.
Özellikle evde tek başına yaşayan ve gün içerisinde fazla oyun fırsatı bulamayan bir kedi, uzun dinlenme dönemlerinden sonra biriken enerjisini kısa ve yoğun hareketlerle dışarı atabilir.
Zoomies sırasında kedi:
- Bir anda çok hızlı koşabilir,
- Odalar arasında gidip gelebilir,
- Koltuk ve yataklara atlayabilir,
- Ani dönüşler yapabilir,
- Bir oyuncağa veya görünmeyen bir hedefe saldırır gibi davranabilir,
- Birkaç dakika sonra tamamen sakinleşebilir.
Bu hareketler çoğunlukla bilinçli bir “yaramazlık” değildir.
Kedinin koşarken avlanma davranışlarını andıran ani yön değiştirmeler, sıçramalar ve kısa kovalamalar yapması da şaşırtıcı değildir. Evde gerçek bir av olmasa bile hareket etme, takip etme ve pusu kurma dürtüsü devam eder.
Yavru Kedilerde Gece Koşturması Neden Daha Fazla?
Yavru ve genç kedilerde gece zoomies görmek daha yaygındır.
Bunun nedeni basit: Enerjileri yüksektir ve çevrelerini oyun yoluyla keşfederler.
Bir perde, yerde duran küçük bir oyuncak veya hareket eden gölge bile birkaç dakikalık kovalamacayı başlatabilir.
Yaş ilerledikçe birçok kedinin aktivite düzeyi azalır. Bu nedenle yıllardır sakin olan ileri yaştaki bir kedinin birdenbire geceleri belirgin biçimde huzursuz ve aşırı hareketli hâle gelmesi, yavru bir kedinin gece koşmasıyla aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Gece Koşmasının Nedeni Gündüz Fazla Uyumak Olabilir mi?
Tek başına “çok uyuduğu için böyle oluyor” demek doğru olmaz; çünkü kedilerin gün içerisinde uzun süre dinlenmesi zaten normaldir.
Ancak günün büyük bölümünü hiçbir fiziksel veya zihinsel aktivite olmadan geçirmek gece hareketliliğini artırabilir.
Özellikle evden çalışan veya gün boyunca kedisini gözlemleyen biri küçük bir test yapabilir:
Kediniz en uzun uykusunu ne zaman uyuyor?
Aktif oyun ne zaman gerçekleşiyor?
Mama ne zaman veriliyor?
Zoomies genellikle hangi saatte başlıyor?
Birkaç gün boyunca bu dört noktayı gözlemlediğinizde davranışın tamamen rastgele olmadığını fark edebilirsiniz.
Örneğin kedi her gün öğleden akşama kadar uzun süre uyuyor, saat 22.00 civarında yemek yiyor ve ardından 23.00’te koşmaya başlıyorsa belirli bir rutin oluşmuş olabilir.
Bunu da okuyun: Kedi Neden Sürekli Miyavlar? Gece Miyavlamasının En Yaygın Nedenleri
Kum Kabından Çıktıktan Sonra Koşuyorsa Durum Biraz Farklı
Bazı kediler kum kabını kullandıktan hemen sonra da evin içinde hızla koşabilir.
Bu davranış da zoomies kapsamında görülebilir ve tek başına olağan dışı olmak zorunda değildir. Ancak burada davranışın kendisinden çok kum kabındaki diğer belirtilere dikkat etmek daha faydalıdır.
Kedi normal biçimde tuvaletini yapıp ardından kısa süre koşuyor ve hayatına devam ediyorsa durum farklıdır.
Buna karşılık kum kabında uzun süre zorlanıyor, sık sık girip çıkıyor, ağlıyor, idrar yapamıyor gibi görünüyorsa veya tuvalet alışkanlığında belirgin bir değişiklik varsa bunu yalnızca “zoomies yaptı” diye açıklamak doğru olmaz. Veteriner değerlendirmesi gerekir.
Kedinin Gece Koşturması Nasıl Azaltılabilir?
Hedef kediyi gece hiç hareket etmeyen bir hayvana dönüştürmek olmamalı. Daha gerçekçi amaç, enerjisinin bir bölümünü gün içerisinde ve özellikle akşam saatlerinde uygun şekilde kullanmasını sağlamaktır.
Uyku saatinizden bir süre önce etkileşimli oyun iyi bir başlangıç olabilir.
Olta tipi oyuncaklarla kısa kovalamalar, yakalama hareketleri ve ardından sakinleşme fırsatı kedinin doğal hareket dizisine daha çok benzer. Gün boyunca ulaşabileceği tırmanma alanları, güvenli oyuncaklar ve bazı kediler için mama bulmacaları da zihinsel uyarım sağlayabilir.
Tek seferde çok uzun oyun yerine gün içine dağılan kısa oyun dönemleri daha uygulanabilir olabilir.
Bir başka önemli nokta da sizin verdiğiniz tepki.
Kediniz her sabah saat 04.30’da sizi uyandırıyor ve siz de onu susturmak için hemen mama veriyorsanız, istemeden güçlü bir alışkanlık oluşturabilirsiniz:
İnsanı uyandır → mama geliyor.
Kedinin gözünden bakıldığında sistem kusursuz çalışıyordur.
VCA Animal Hospitals da gece sahibini rahatsız eden kedilere yiyecek veya ilgi verilmesinin davranışı istemeden pekiştirebileceğine dikkat çekiyor.
Gece Zoomies İçin Evi Biraz da Kedi Gözüyle Kontrol Edin
Kediyi koşturmaktan tamamen vazgeçirmeye çalışmak yerine koşturduğu alanın güvenli olması daha önemlidir.
Gece hızla dönerken devirebileceği vazoları, kırılabilir objeleri ve dengesiz eşyaları kontrol edin. Açık pencere ve balkon güvenliği özellikle önemlidir.
Kedili bir evde yalnızca güvenlik değil, tüy ve yaşam alanı düzeni de günlük rutinin parçası hâline geliyor. Bu konuda Evcil Hayvanlı Evlerde Temizlik ve Tüy Giderme Yöntemleri yazımıza da göz atabilirsiniz.
Ne Zaman “Normal Zoomies” Dememek Gerekir?
Buradaki en faydalı ayrım davranışın yeni olup olmadığıdır.
Gençliğinden beri akşamları beş dakika evin içinde koşturan ve sonrasında tamamen normal davranan bir kedinin durumu ile yıllardır sakin yaşayan yaşlı bir kedinin birdenbire geceleri dolaşmaya, yüksek sesle miyavlamaya ve huzursuz görünmeye başlaması aynı değildir.
Özellikle şu değişiklikler birlikte görülüyorsa veteriner hekime danışmak daha doğru olur:
- Gece hareketliliğinin aniden başlaması veya belirgin biçimde artması,
- Alışılmadık şekilde sürekli miyavlama,
- İştah veya kilo değişikliği,
- Normalden çok farklı su içme davranışı,
- Kum kabı alışkanlığının değişmesi,
- Denge veya yön bulmayla ilgili sorunlar,
- Ağrı ya da rahatsızlık düşündüren hareketler,
- Normal davranışlarda belirgin ve kalıcı değişiklik.
Ama kediniz birkaç dakika boyunca salonu Formula 1 pistine çevirip ardından koltuğuna dönerek uyuyorsa, özellikle genç bir kedide bunun açıklaması çoğu zaman çok daha basittir: doğal aktivite ritmi, oyun ve harcanmayı bekleyen enerji.
Kediyi durdurmaya çalışmaktan çok, gün içerisinde hareket ve zihinsel uyarım için yeterli fırsat verip vermediğinize bakmak daha işe yarar. Gece davranışı birden değiştiğinde ise “bizimki yine delirdi” deyip geçmek yerine değişikliğin kendisini dikkate almak gerekir.
Bunu da okuyun: Kediler Neden Mırlar? Her Mırlama Mutlu Oldukları Anlamına mı Geliyor?
Kaynakça
VCA Animal Hospitals – Cat Behavior Problems: Nocturnal Activity
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.