Mutfağa gidiyorsunuz, arkanızdan geliyor. Çamaşır katlamaya oturuyorsunuz, oyuncaklarını yanınıza taşıyor. “Biraz kendi başına oyna” dediğinizde ise birkaç dakika sonra yine sizi çağırıyor.
Bir noktadan sonra insan ister istemez düşünüyor: Benim çocuğum ne zaman kendi kendine oynayacak?
Tek bir yaş söylemek mümkün değil. Tek başına oyun, çocukların bir sabah aniden kazandığı bir beceri değil; dikkatini sürdürebilme, kendini güvende hissetme, oyun kurabilme ve ebeveynden kısa sürelerle ayrılabilme becerileriyle birlikte yavaş yavaş gelişiyor. Üstelik aynı yaştaki iki çocuk arasında belirgin farklar olması mümkün.
Önce Şunu Ayıralım: Tek Başına Oynamak, Çocuğu Yalnız Bırakmak Değil
“Bağımsız oyun” denildiğinde küçük bir çocuğu başka bir odaya bırakıp uzun süre kendi hâline bırakmak anlaşılmamalı.
Özellikle bebeklik ve küçük çocukluk döneminde bağımsız oyun; ebeveynin güvenli bir mesafede olduğu, fakat oyunu sürekli yönetmediği zamanları ifade edebilir.
Çocuk blokları dizerken siz aynı odada kitabınızı okuyabilirsiniz. Oyuncak hayvanlarla kendi hikâyesini kurarken birkaç metre ötede işinizi yapabilirsiniz. Çocuk oyunun kontrolünü elinde tutar; yetişkin ise yaşına ve ortamın güvenliğine uygun gözetimi sürdürür.
ZERO TO THREE de bağımsız oyun için öncelikle çocuğun güvenle keşfedebileceği bir alan ve yaşına uygun materyaller öneriyor.
Peki Çocuklar Ne Zaman Kendi Kendine Oynamaya Başlar?
Bunun için “18 aylık çocuk 15 dakika, 2 yaşındaki çocuk 30 dakika oynamalıdır” gibi güvenilir bir evrensel tablo yok.
Daha doğru yaklaşım, oyunun yaşla birlikte nasıl değiştiğine bakmak.
Bebeklikten 18 Aya Kadar
Bebekler nesneleri inceleyebilir, eline aldığı bir oyuncakla kısa süre ilgilenebilir ve çevreyi kendi başına keşfedebilir. Ancak ebeveynin varlığı hâlâ oyunun önemli bir parçasıdır.
Üstelik ilk yaşın ikinci yarısından itibaren ayrılma kaygısı ortaya çıkabilir. American Academy of Pediatrics’e göre bazı çocuklarda bu durum 15–18 ay civarında daha belirgin hâle gelebilir. Çocuk ebeveyn odadan çıktığında ağlayabilir veya sürekli peşinden gitmek isteyebilir.
Yani 1 yaşındaki bir çocuğun sizi odadan odaya takip etmesi, tek başına “kendi kendine oynamayı öğrenemediği” anlamına gelmez.
18 Ay–3 Yaş Arasında
Bu dönem oyun açısından büyük bir değişimin başladığı zamanlardan biri.
18 aylık bir çocuk oyuncak bebeğini besliyormuş gibi yapmaya başlayabilir; 30 ay civarında bir blok parçasını yemekmiş gibi kullanmak gibi daha belirgin hayali oyunlar görülebilir. CDC bu tür “mış gibi” oyunları erken çocukluk gelişiminin doğal parçaları arasında gösteriyor.
Oyun kurma becerisi geliştikçe çocuk zaman zaman sizin müdahaleniz olmadan da oyunu sürdürebilir.
Ama üç yaşına yaklaşmış bir çocuğun hâlâ:
“Anne sen de gel.”
“Baba arabayı sen sür.”
“Yanımda otur.”
demesi şaşırtıcı değildir.
Bağımsızlık artarken ebeveynle birlikte oyun ihtiyacı ortadan kalkmaz.
3–5 Yaş Arasında
Okul öncesi dönemde hayali oyun giderek daha karmaşık hâle gelir. Çocuk öğretmencilik oynayabilir, oyuncaklarıyla hikâye oluşturabilir veya kendi koyduğu kurallarla bir oyun sürdürebilir.
CDC’nin gelişim göstergelerinde üç yaş civarında başka çocukları fark edip onların oyununa katılma, dört yaş civarında ise farklı rollere girerek hayali oyun oynama gibi beceriler yer alıyor.
Bu dönemde kendi kendine oyun genellikle daha görünür hâle gelir. Yine de bazı dört yaşındaki çocuklar uzun süre tek başına oyalanabilirken bazıları sık sık yetişkini oyuna çağırabilir.
Amaç çocuğu mümkün olduğunca uzun süre yalnız oynatmak değil, yetişkin sürekli eğlence üretmediğinde de oyun başlatabilmesini desteklemektir.
“Ben Olmadan Hiç Oynamıyor” Diyorsanız Oyunu Birden Kesmek Yerine Geri Çekilin
Çocuk yıllardır sizin aktif katılımınızla oyun oynuyorsa bir gün:
“Artık kendin oyna.”
demek genellikle büyük bir değişiklik olur.
Daha yumuşak bir geçiş denenebilir.
Örneğin bloklarla birlikte birkaç parça yapın. Sonra:
“Ben burada kahvemi içerken sen kulenin devamını yapabilirsin.”
deyin.
İlk başta yanından tamamen ayrılmanız gerekmez. Siz oyunun içinden çıkarsınız ama yakınında kalırsınız. Zamanla fiziksel mesafe ve çocuğun oyunu kendi başına sürdürdüğü süre doğal biçimde artırılabilir.
Buradaki hedef kronometre tutmak değil, çocuğun “Annem veya babam oyunu yönetmese de ben devam edebilirim” deneyimini kazanmasıdır.
Oyuncağın Çok Olması Çocuğu Daha Uzun Süre Oyalamayabilir
Salon oyuncak dolu olduğu hâlde çocuğunuz hâlâ “Ben ne oynayacağım?” diyebilir.
Bağımsız oyunda oyuncak sayısından çok, oyuncağın farklı şekillerde kullanılabilmesi işe yarayabilir.
ZERO TO THREE; bloklar, kutular, oyuncak figürler, toplar, oyuncak araçlar ve çeşitli evcilik malzemeleri gibi farklı oyunlara dönüşebilen açık uçlu materyalleri öneriyor. Aynı kaynak, çok fazla oyuncağın bazı çocuklar için bunaltıcı olabileceğine de dikkat çekiyor.
Bir kutu blok bazen ışıklı ve tek düğmeyle çalışan on oyuncaktan daha uzun bir oyuna dönüşebilir. Çünkü çocuk ne yapılacağını yalnızca oyuncaktan öğrenmez; oyunun yönünü kendisi belirler.
Her “Anne Benimle Oyna” Çağrısına Hemen Oyun Kurmak Gerekmiyor
Çocuğunuz sizi çağırdığında onunla hiç ilgilenmemek gerekmez. Fakat yetişkinin sürekli yeni oyun bulması da çocuğun kendi fikrini üretmesine fırsat bırakmayabilir.
Bazen kısa bir başlangıç yeterlidir:
“Arabalar nereye gidiyor acaba?”
“Bu kutu ne olabilir?”
“Bebeğin bugün nereye gidiyor?”
Sonra cevabı siz vermek yerine bekleyin.
Çocuğun birkaç saniye sıkılması, oyunun bittiği anlamına gelmeyebilir. O küçük boşluk bazen yeni oyunun başladığı yerdir.
Harvard Center on the Developing Child, oyun sırasında çocukların dikkatini sürdürme, plan yapma, bilgiyi akılda tutma ve davranışlarını düzenleme gibi yürütücü işlev becerilerini çalıştırabildiğini belirtiyor.
Bazı Günler Neden Daha Fazla Peşinizde Olabilir?
Bağımsız oyun her gün aynı düzeyde gerçekleşmeyebilir.
American Academy of Pediatrics, küçük çocuklarda ayrılmanın açlık, yorgunluk veya hastalık dönemlerinde daha zor olabileceğini belirtiyor.
Yeni bir kardeş, taşınma, kreşe başlama veya evdeki günlük düzenin değişmesi gibi dönemlerde de çocuğun ebeveyn yakınlığını daha fazla araması mümkündür.
Dolayısıyla dün yarım saat oyuncaklarıyla ilgilenen çocuğun bugün beş dakika sonra sizi çağırması, tek başına kazanılmış bir becerinin kaybolduğu anlamına gelmez.
Uyku düzeninin son dönemde belirgin biçimde değiştiğini düşünüyorsanız Merakça’daki Çocukların Uyku Düzeni Okul Dönemine Nasıl Hazırlanır? içeriğine de göz atabilirsiniz.
Ne Zaman “Biraz Daha Yakından Bakmak Gerekir?” Denmeli?
Bir çocuğun yalnız oynamayı sevmemesi tek başına gelişimsel bir problem anlamına gelmez.
Asıl değerlendirilmesi gereken, tabloya başka belirtilerin eşlik edip etmediğidir.
Çocuğun yaşına uygun oyun becerilerinde belirgin güçlük varsa; iletişim, dil, hareket, öğrenme veya sosyal etkileşim alanlarında da endişeler bulunuyorsa ya da daha önce sahip olduğu bir beceriyi kaybettiyse çocuk doktoruyla görüşmek doğru olur.
CDC, ebeveynlerin gelişim konusunda endişesi olduğunda beklemek yerine yaşa uygun gelişim basamaklarını gözden geçirmesini ve sağlık profesyoneliyle konuşmasını öneriyor. Gelişimsel tarama araçları da gerektiğinde daha ayrıntılı değerlendirmeye yardımcı olabiliyor.
Sizi İstemesi ile Size Bağımlı Olması Aynı Şey Değil
Çocuğunuzun oyuna sizi çağırması çoğu zaman sizinle vakit geçirmek istemesidir. Bu davranışı hemen “bana aşırı bağımlı oldu” şeklinde yorumlamak gerekmez.
Bağımsız oyun da ebeveynle oyun da çocukluk döneminin parçalarıdır.
Yapılabilecek en gerçekçi şey, çocuğun bir anda uzun süre kendi kendine oyalanmasını beklemek yerine küçük fırsatlar oluşturmaktır: oyunu başlatmasına yardım etmek, sonra biraz geri çekilmek, güvenli bir alan hazırlamak ve sıkıldığı her anda yeni eğlence üretmemek.
Bir gün fark edebilirsiniz ki siz başka bir işle uğraşırken odanın diğer tarafında oyuncaklarıyla kendi hikâyesini kuruyor.
Muhtemelen bunu bir gecede öğrenmemiştir. Küçük küçük yaptığı bütün o denemeler sonunda oyuna dönüşmüştür.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.