Dünyanın Öncü Kadın Kaşifleri: Tarihe Geçen 7 Cesur Kadın

Haritaların büyük bölümünün erkek kaşiflerin isimleriyle dolu olması, dünyayı keşfedenlerin yalnızca erkekler olduğu anlamına gelmiyor. Tam tersine, yüzyıllar boyunca okyanusları aşan, çölleri geçen, yasaklı şehirlere giren ve dünyanın en yüksek noktalarına ulaşan çok sayıda kadın vardı.

Bazıları seyahat edebilmek için erkek kılığına girmek zorunda kaldı, bazıları tek başına dünyanın öbür ucuna gitti. Bazılarının hikâyesi ise ancak yıllar sonra hak ettiği ilgiyi görmeye başladı.

İşte keşif tarihine yön veren 7 öncü kadın.

Merakça’nın Kısa Cevabı

Dünya keşif tarihinin en dikkat çekici kadınları arasında Jeanne Baret, Isabella Bird, Gertrude Bell, Nellie Bly, Alexandra David-Néel, Freya Stark ve Junko Tabei bulunuyor. Bu kadınlar deniz yolculuklarından Himalayalar’a, Orta Doğu çöllerinden Tibet’e kadar birbirinden farklı coğrafyalarda kendi dönemlerinin sınırlarını zorladı.

Jeanne Baret: Dünyanın Çevresini Dolaşan İlk Kadın

1700’lü yıllarda bir kadının Fransız donanmasına ait keşif gemisine binmesi mümkün değildi. Jeanne Baret bunun oldukça sıra dışı bir yolunu buldu: erkek kılığına girdi.

Botanikçi Philibert Commerson’un yardımcısı olarak 1766’da başlayan Bougainville seferine katılan Baret, yolculuk boyunca bitki örneklerinin toplanmasına yardım etti. Sonunda dünya çevresindeki yolculuğunu tamamlayarak bunu başaran ilk kadın olarak tarihe geçti.

İşin ilginç tarafı, hikâyesinin keşif tarihindeki öneminin geniş kitleler tarafından fark edilmesi oldukça uzun sürdü.

Isabella Bird: Rahatsızlığına Seyahatle Meydan Okudu

Isabella Bird’ün seyahatleri yalnızca birkaç ülkeyle sınırlı değildi. Kuzey Amerika’dan Japonya’ya, Çin’den Orta Doğu’ya kadar uzanan oldukça geniş bir coğrafyada yolculuk yaptı.

1878’de Japonya’nın yabancı ziyaretçilerin pek uğramadığı bölgelerine kadar ilerledi ve deneyimlerini kitaplaştırdı. Bird aynı zamanda 1892’de Royal Geographical Society’ye kabul edilen ilk kadınlardan biri oldu.

Bugünün seyahat bloglarının çok erken bir örneğini arıyorsak, Bird’ün yolculuk notlarına bakmak hiç de yanlış olmaz.

Gertrude Bell: Çöllerden Arkeolojik Alanlara

Gertrude Bell için “kaşif” kelimesi bile tek başına yeterli kalmıyor. Gezgin, arkeolog, dağcı, yazar ve diplomat olarak özellikle Orta Doğu üzerine önemli çalışmalar yaptı.

Bell; Osmanlı coğrafyası, Mezopotamya ve çevresinde uzun yolculuklara çıktı, antik alanları fotoğrafladı ve kapsamlı notlar tuttu. Bugün Newcastle Üniversitesi’nde bulunan mektupları, günlükleri ve fotoğrafları o dönemin önemli görsel ve yazılı kayıtları arasında bulunuyor. Arşiv, UNESCO’nun Uluslararası Dünya Belleği Kütüğü’ne de alındı.

Bell’in siyasi faaliyetleri ise dönemin İngiliz sömürge politikalarıyla iç içe olduğu için mirasının bugün hâlâ tartışılan bir yönünü oluşturuyor.

Nellie Bly: Dünyanın Çevresini 72 Günde Dolaştı

Jules Verne’ün Seksen Günde Devriâlem romanını okuyup “Bunu gerçekten yapabilir miyim?” diye düşünmek başka, bavulunu hazırlayıp yola çıkmak başka.

Amerikalı gazeteci Nellie Bly, 1889 yılında tam olarak bunu yaptı.

Trenler ve buharlı gemiler kullanarak dünyayı dolaşan Bly, yolculuğunu yaklaşık 72 günde tamamladı. Bu macera yalnızca bir seyahat rekoruna dönüşmedi; aynı zamanda kadınların tek başına uzun mesafeli yolculuk yapamayacağı yönündeki dönemin yaygın düşüncelerine de güçlü bir cevap oldu.

Alexandra David-Néel: Lhasa’ya Gizlice Giren Kadın

1920’lerde Tibet’in Lhasa şehri yabancı ziyaretçilere büyük ölçüde kapalıydı. Bu durum Alexandra David-Néel’i durdurmadı.

Fransız-Belçikalı gezgin, Tibet uzmanı ve yazar David-Néel, evlat edindiği lama Aphur Yongden ile birlikte Tibet’te gizlice ilerledi. İkili 1924 yılında kimliklerini gizleyerek Lhasa’ya ulaştı ve şehirde yaklaşık iki ay kaldı.

Üstelik David-Néel bu yolculuğu genç yaşında gerçekleştirmedi. Lhasa’ya ulaştığında 55 yaşındaydı.

Freya Stark: Orta Doğu’nun En Zorlu Rotalarında

Freya Stark’ın adı özellikle Orta Doğu seyahatleriyle özdeşleşti.

Arapça ve Farsça öğrenen Stark; İran, Irak, Yemen ve Arap Yarımadası’nın farklı bölgelerinde uzun yolculuklara çıktı. Pek çok kişinin yabancı gezginler için oldukça zor kabul ettiği bölgeleri dolaşarak gördüklerini kitaplarında anlattı.

Hayatı boyunca iki düzineden fazla seyahat kitabı ve çeşitli eserler yayımladı. Onu farklı kılan şey yalnızca ulaştığı yerler değil, seyahat ettiği toplumları gözlemleme biçimiydi.

Junko Tabei: Dünyanın Zirvesindeki İlk Kadın

Kadın kaşiflerin hikâyesi yalnızca eski haritalar ve yelkenli gemilerle sınırlı değil.

Japon dağcı Junko Tabei, 16 Mayıs 1975’te Everest’in zirvesine ulaşarak bunu başaran ilk kadın oldu.

Ama Everest onun için son değildi. Tabei yıllar boyunca farklı kıtalardaki zirvelere tırmandı ve 1992’de kıtaların en yüksek dağlarından oluşan Seven Summits’i tamamlayan ilk kadın olarak tarihe geçti.

Onun hikâyesi, keşif tarihinin sınırlarının 20. yüzyılda bile hâlâ genişlemeye devam ettiğinin en iyi örneklerinden biri.

İsimlerini Neden Daha Az Duyduk?

Bu kadınların ortak noktalarından biri yalnızca zorlu coğrafyalarla mücadele etmeleri değildi.

Birçoğu seyahat etmenin, bilimsel topluluklara katılmanın hatta bazı keşif seferlerinde bulunmanın kadınlar için ciddi biçimde sınırlandırıldığı dönemlerde yaşadı. Jeanne Baret’in gemiye binebilmek için erkek kılığına girmesi bunun belki de en çarpıcı örneği.

Bugün keşif tarihine yeniden bakıldığında ise haritaların kenarında kalan pek çok kadın ismi yavaş yavaş görünür hale geliyor.

Ve belki de asıl ilginç olan şu: Dünya aynı dünyaydı ama ona ulaşma hakkı herkes için hiçbir zaman aynı değildi.

Merakça’da Keşfetmeye Devam Edin

Tarihteki başka şaşırtıcı “ilkleri” merak ediyorsanız Fotoğrafçılık Tarihinin İlkleri: İlk Fotoğraftan İlk Selfie’ye içeriğimize de göz atabilirsiniz. Fotoğrafçılık Tarihinin İlkleri

Keşif ruhunu günümüz seyahatleriyle devam ettirmek isteyenler için ise Bali Gezi Rehberi burada. Bali Gezi Rehberi

Kaynaklar

Bu içerik hazırlanırken The Mariners’ Museum and Park, Royal Geographical Society, Newcastle University Gertrude Bell Archive, Smithsonian National Postal Museum, Musée Guimet, National Portrait Gallery ve Guinness World Records kayıtlarından yararlanılmıştır.