Cadılar Bayramı Neden 31 Ekim’de Kutlanır? Halloween Geleneği Nereden Geliyor?

31 Ekim akşamı kostümler, oyulmuş balkabakları ve korku temalı süslemeler dünyanın pek çok yerinde ortaya çıkıyor. Fakat Cadılar Bayramı’nın neden tam olarak 31 Ekim’de kutlandığı, çoğu zaman balkabağı ve hayalet hikâyelerinin gölgesinde kalıyor.

Tarihin seçilmesi tesadüf değil. Halloween’in bugünkü biçiminin arkasında eski İrlanda ve Britanya’daki mevsimsel geleneklerden Hristiyanlığın Azizler Günü’ne, göçlerle Amerika’ya taşınan adetlerden modern popüler kültüre kadar uzanan uzun bir dönüşüm bulunuyor.

Cadılar Bayramı Neden 31 Ekim’de Kutlanıyor?

31 Ekim’in önemini anlamak için önce 1 Kasım’a bakmak gerekiyor.

Eski İrlanda takvimindeki Samhain, yaz döneminin sona ermesini ve kışın başlangıcını simgeleyen önemli dönemlerden biriydi. National Museum of Ireland’a göre Samhain 1 Kasım ile ilişkilendiriliyor ancak birçok gelenekte olduğu gibi kutlamaların önemli bölümü önceki akşam, yani 31 Ekim gecesi gerçekleştiriliyordu.

Aynı tarih daha sonra Hristiyan takviminde de önem kazandı. 1 Kasım, Batı Hristiyan geleneğinde All Saints’ Day, yani Azizler Günü olarak kabul edildi. Bu günün arifesi ise İngilizcede All Hallows’ Eve olarak anıldı.

“Halloween” kelimesi de zaman içerisinde All Hallows’ Eve ifadesinin kısalmasıyla ortaya çıktı.

Bu nedenle “Cadılar Bayramı neden 31 Ekim’de?” sorusunun kısa cevabı şu: 31 Ekim, hem Samhain çevresindeki eski mevsimsel geleneklerin hem de 1 Kasım Azizler Günü’nün arifesiyle bağlantılı tarihsel bir geceydi.

Samhain Nedir ve Halloween ile Bağlantısı Ne?

Samhain, eski İrlanda ve Kelt dünyasında yılın aydınlık döneminden karanlık ve soğuk döneme geçişle ilişkilendirilen mevsimsel bir dönüm noktasıydı.

Hasat mevsiminin sona erdiği bu dönem yalnızca mevsim değişimini ifade etmiyordu. Halk inanışlarında ölülerle yaşayanların dünyası arasındaki sınırın farklılaştığı düşünülebiliyor, ölen yakınların ruhlarının evlerine dönebileceğine inanılıyordu.

National Museum of Ireland arşivlerinde Halloween gecesinin geçmişte “ghost night” veya “spirit night” olarak da anıldığı, insanların kötü ruhlardan korunmak amacıyla çeşitli uygulamalara başvurduğu aktarılıyor. Maskeler takılması ve gece boyunca çeşitli oyunların oynanması bunların arasındaydı.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Bugünkü Halloween’i yalnızca “Samhain’in günümüze hiç değişmeden ulaşmış hali” olarak değerlendirmek tarihi fazla basitleştirir.

Library of Congress, modern Halloween’in oluşumunu Hristiyanlık öncesi Kelt gelenekleri ile daha sonraki Hristiyan All Saints ve All Souls uygulamalarının zaman içerisinde birbirine karışmasıyla açıklıyor.

Yani bugün bildiğimiz Halloween, tek bir geleneğin devamından çok, farklı dönemlere ait geleneklerin yüzyıllar boyunca birbirine eklenmesiyle oluşmuş bir kutlama.

Halloween Adı Nereden Geliyor?

Halloween kelimesinin kökeninde aslında “cadı” sözcüğü bulunmuyor.

Buradaki hallow, aziz veya kutsal kişi anlamıyla bağlantılı eski bir sözcük. Azizler Günü’nün eski İngilizce adlarından biri All Hallows’ Day idi.

Bundan önceki gece ise All Hallows’ Eve, yani “Azizler Günü arifesi” olarak adlandırılıyordu.

İfade zaman içerisinde kısalarak önce “Hallowe’en”, ardından günümüzde kullanılan Halloween biçimine dönüştü.

Türkçede kullanılan “Cadılar Bayramı” adı ise kutlamanın zaman içinde cadılar, hayaletler, iskeletler ve diğer korku figürleriyle özdeşleşen popüler görüntüsünü yansıtıyor.

Balkabağı Oyma Geleneği Nereden Çıktı?

Halloween denildiğinde bugün ilk akla gelen sembollerden biri oyulmuş balkabağı, yani jack-o’-lantern.

Fakat eski geleneklerde başrolde balkabağı yoktu.

İrlanda ve Britanya’daki bazı geleneklerde şalgam gibi kök sebzeler oyularak ürkütücü yüzler yapılıyordu. İçlerine ışık yerleştirilen bu sebzeler zaman içerisinde Halloween kültürünün bir parçasına dönüştü.

İrlandalı göçmenlerin geleneklerini Kuzey Amerika’ya taşımasıyla birlikte şalgamın yerini bölgede bol bulunan ve oyulması daha kolay olan balkabakları almaya başladı.

National Museum of Ireland da günümüzde oldukça yaygın olan balkabağı kullanımının, daha eski oyulmuş şalgam geleneğinin Amerika’daki dönüşümüyle bağlantılı olduğunu aktarıyor.

Yani bugün Halloween vitrinlerinde gördüğümüz turuncu balkabaklarının arkasında, çok daha eski bir Avrupa geleneğinin izi bulunuyor.

İnsanlar Halloween’de Neden Kostüm Giyiyor?

Kostüm geleneğinin de geçmişteki maske takma ve kılık değiştirme uygulamalarıyla bağlantısı bulunuyor.

Eski Halloween geleneklerinde çocukların veya yetişkinlerin maskeler ve farklı kıyafetlerle evleri ziyaret ettiği örnekler var. National Museum of Ireland koleksiyonlarında bu kişilerin ev ev dolaştığı, ev sahiplerini eğlendirdiği ve karşılığında yiyecek aldığı aktarılıyor.

Bugünkü korku filmi karakterleri, süper kahramanlar veya popüler kültür kostümleri elbette çok daha yeni.

Ancak 31 Ekim gecesinde farklı bir kimliğe bürünme fikri, modern kostüm partilerinden çok daha eskiye dayanıyor.

“Trick or Treat” Geleneği Nereden Geliyor?

Kapıları çalıp “trick or treat?” diyerek şeker istemek özellikle Amerikan Halloween kültürünün en tanınmış geleneklerinden biri.

Bunun da tek bir başlangıç noktası bulunmuyor.

Avrupa’da uzun süredir görülen kapı kapı dolaşma, kılık değiştirme ve yiyecek karşılığında küçük gösteriler yapma gelenekleri modern trick-or-treat uygulamasının öncülleri arasında değerlendiriliyor.

İrlanda’daki guising geleneğinde kostümlü ziyaretçiler evleri dolaşabiliyor, küçük gösteriler veya eğlenceler karşılığında ikram alabiliyordu.

Bu ve benzeri gelenekler Kuzey Amerika’da zamanla çocukların kostümlerle kapı kapı dolaşarak şeker topladığı bugünkü Halloween uygulamasına dönüştü.

Halloween İrlanda Geleneği mi, Amerikan Geleneği mi?

İkisinden yalnızca birini seçmek doğru olmaz.

Halloween’in tarihsel köklerinin önemli bölümü İrlanda, İskoçya ve Britanya Adaları’ndaki geleneklerle bağlantılı.

Ancak bugün filmlerden, dizilerden ve sosyal medyadan tanıdığımız balkabaklı, şekerli ve büyük kostüm partilerinin düzenlendiği Halloween kültürünün şekillenmesinde Kuzey Amerika’nın çok büyük etkisi bulunuyor.

Göçmenlerin Amerika’ya taşıdığı eski Avrupa gelenekleri burada yeniden yorumlandı. Ardından sinema, televizyon ve popüler kültürün etkisiyle Halloween dünyanın farklı ülkelerinde tanınan uluslararası bir etkinliğe dönüştü.

Kültürlerin zaman içinde nasıl değişebildiğini gösteren başka örnekleri merak ediyorsanız Merakça’daki Dünyanın En İlginç Festivalleri: Görmeden İnanamayacağınız 7 Gelenek içeriğine de göz atabilirsiniz.

Cadılar Bayramı Bugünkü Haline Nasıl Geldi?

Bugün 31 Ekim gecesinde gördüğümüz Halloween tek bir dönemin ürünü değil.

Samhain çevresindeki eski mevsimsel ve doğaüstü inanışlar, Azizler Günü arifesi, maskeli ziyaretler, halk oyunları, İrlanda ve İskoçya’dan Kuzey Amerika’ya taşınan gelenekler ve modern eğlence kültürü yüzyıllar boyunca birbirine eklendi.

Bu yüzden 31 Ekim’i yalnızca “korku gecesi” olarak görmek hikâyenin önemli bir bölümünü kaçırmak olur.

Balkabaklarından kostümlere kadar bugün eğlence amacıyla kullanılan pek çok Halloween sembolünün arkasında insanların mevsim değişimini, ölümü, bilinmeyeni ve topluluk yaşamını anlamlandırmaya çalıştığı çok daha eski geleneklerin izleri bulunuyor.

Kaynakça

National Museum of Ireland – Halloween / Samhain Traditions
https://source.museum.ie/en-IE/Collections-Research/Folklife-Collections/Folklife-Collections-List-(1)/Religion-and-Calendar-Customs/Hallowe-en-Samhain

Library of Congress – Halloween Resources
https://guides.loc.gov/halloween