Fotoğrafçılık Tarihinin İlkleri: İlk Fotoğraftan İlk Selfie’ye Tarihe Geçen Kareler

Bugün telefonumuzu cebimizden çıkarıp birkaç saniye içinde onlarca fotoğraf çekebiliyoruz. Beğenmediğimizi siliyor, daha iyisini çekiyor, filtre ekliyor ve dünyanın öbür ucundaki biriyle saniyeler içinde paylaşabiliyoruz.

Oysa fotoğrafçılığın ilk yıllarında durum bundan tamamen farklıydı. Tek bir görüntüyü elde etmek saatler sürebiliyor, fotoğraf çekilecek kişinin dakikalarca kıpırdamadan durması gerekebiliyor ve ortaya çıkan görüntünün ikinci bir kopyasını yapmak bile mümkün olmayabiliyordu.

Bugünün dijital fotoğraflarında ise bambaşka ayrıntılar var. Örneğin fotoğraflardaki konum bilgisinin nasıl silindiğini ve telefonda çekilen fotoğrafları gönderirken WhatsApp’ta kalite kaybının nasıl azaltılacağını da inceleyebilirsiniz.

Fotoğrafçılık tarihine baktığımızda yalnızca kameraların gelişimini değil, insanların dünyayı kaydetme biçiminin nasıl değiştiğini de görüyoruz. Dünyanın günümüze ulaşan en eski fotoğrafından ilk “selfie” olarak anılan otoportreye, havadan çekilen ilk görüntülerden dijital fotoğrafçılığın başlangıcına kadar uzanan bu hikâyede oldukça şaşırtıcı ilkler bulunuyor.

Merakça’nın Kısa Cevabı

Günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafı, Fransız mucit Joseph Nicéphore Niépce tarafından 1826 veya 1827’de çekilen “View from the Window at Le Gras” adlı görüntüdür. Fotoğrafçılığın sonraki önemli dönüm noktaları arasında 1839’da dagereotip yönteminin yaygınlaşması, Robert Cornelius’un aynı yıl çektiği ünlü otoportre, 1860’taki günümüze ulaşan en eski hava fotoğrafı, 1861’deki renkli fotoğraf deneyi, 1946’da Dünya’nın uzaydan görüntülenmesi ve 1957’de ilk dijital görüntünün oluşturulması yer alıyor.

Dünyanın Günümüze Ulaşan İlk Fotoğrafı: 1826 veya 1827

Fotoğrafçılık tarihinin başlangıcında karşımıza Joseph Nicéphore Niépce çıkıyor.

Niépce, Fransa’daki Le Gras adlı kır evinin üst katındaki pencereden dışarıyı görüntüledi. “View from the Window at Le Gras”, yani kabaca “Le Gras’taki Pencereden Görünüm” adı verilen bu çalışma bugün günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafı kabul ediliyor.

Harry Ransom Center kayıtlarında fotoğrafın 1826 veya 1827 yılında çekildiği belirtiliyor. Niépce görüntüyü ışığa duyarlı bir yüzey üzerinde oluşturduğu “heliografi” yöntemiyle elde etmişti. Pozlama süresi ise modern fotoğrafçılıkla karşılaştırıldığında inanılmaz derecede uzundu; saatler sürüyordu.

Fotoğrafa bugün baktığımızda oldukça silik ve anlaşılması güç görünebilir. Ancak o dönem açısından düşünüldüğünde yapılan şey olağanüstüydü: Bir manzara, insan eliyle çizilmeden ışığın kendisi kullanılarak kalıcı hale getirilmişti.

1839: Fotoğrafçılığın Dünyaya Açıldığı Yıl

Fotoğraf teknolojisinin geniş kitleler tarafından tanınmasında en önemli isimlerden biri Louis-Jacques-Mandé Daguerre oldu.

Niépce ile de çalışan Daguerre’nin geliştirdiği dagereotip (daguerreotype) yöntemi 1839 yılında kamuoyuna tanıtıldı. Parlatılmış, gümüş kaplı bakır plakalar kullanılan bu yöntem son derece ayrıntılı görüntüler üretebiliyordu.

Ancak bugünkü fotoğraf negatifleri gibi bir görüntüden sınırsız kopya üretilemiyordu. Her dagereotip esasen kendine özgü tek bir görüntüydü. Yine de yöntem kısa sürede özellikle portre fotoğrafçılığında büyük ilgi gördü. Metropolitan Museum of Art da dagereotipin 1839’daki tanıtımından sonra hızla dünyaya yayıldığını belirtiyor.

Fotoğraf artık yalnızca birkaç mucidin yaptığı bilimsel bir deney olmaktan çıkıp yeni bir iletişim ve sanat biçimine dönüşmeye başlamıştı.

İlk Selfie 1839’da mı Çekildi?

“Selfie” kelimesi akıllı telefon çağının ürünü olabilir ancak insanların kendi fotoğrafını çekme isteği fotoğrafçılığın neredeyse kendisi kadar eski.

Amerikalı Robert Cornelius, 1839 yılının ekim veya kasım ayında kendi otoportresini çekti. Cornelius kameranın karşısına geçerek uzun pozlama sırasında hareketsiz kaldı ve ortaya bugün fotoğraf tarihinin en ünlü görüntülerinden biri çıktı.

ABD Kongre Kütüphanesi, bu görüntüyü günümüze ulaşan en eski Amerikan portre fotoğrafı olarak tanımlıyor ve bu nedenle onu “ilk selfie” olarak da anıyor.

Bugün saniyenin küçük bir bölümünde çektiğimiz selfie’lerle karşılaştırıldığında Cornelius’un yaptığı iş oldukça zahmetliydi. Dönemin teknolojisi nedeniyle pozlama işlemi dakikalar sürebiliyordu.

Yani 1839 yılında selfie çekmek için yalnızca kameraya bakmak değil, ciddi anlamda sabırlı olmak gerekiyordu.

İlk Hava Fotoğrafları Balondan Çekildi

Drone’larla havadan çekilen görüntüler bugün oldukça sıradan görünüyor. Ancak hava fotoğrafçılığının geçmişi uçaklardan bile daha eski.

Fransız fotoğrafçı Nadar, 1858 yılında bir balondan fotoğraf çekerek hava fotoğrafçılığının öncülerinden biri oldu. Ancak çektiği bu ilk görüntüler günümüze ulaşmadı.

Bugün varlığını sürdüren en eski hava fotoğrafı ise 1860 yılında James Wallace Black tarafından Boston üzerinde bir balondan çekildi.

Black, Samuel Archer King ile birlikte “Queen of the Air” adlı balondan Boston’u görüntülemeye çalıştı. Smithsonian National Air and Space Museum’a göre yapılan sekiz pozlamadan yalnızca biri başarılı oldu. “Boston, as the Eagle and the Wild Goose See It” adı verilen görüntü, günümüze ulaşan en eski hava fotoğrafı olarak kabul ediliyor.

Bugün uydu görüntülerinden Google Maps’e kadar kullandığımız havadan görüntüleme teknolojilerinin kökeninde, sepetinde fotoğraf ekipmanlarıyla gökyüzüne yükselen bu öncüler vardı.

Renkli Fotoğrafçılığın Temeli: 1861

Fotoğrafçılığın ilk dönemlerinde görüntüler siyah beyazdı. Gerçek dünyadaki renkleri fotoğrafa aktarabilmek ise bilim insanları ve fotoğrafçılar için yeni bir meydan okumaydı.

İskoç fizikçi James Clerk Maxwell, insan gözünün renkleri algılaması üzerine yaptığı çalışmalardan hareketle kırmızı, yeşil ve mavi ışığın birleştirilmesiyle renkli görüntü oluşturulabileceğini öne sürdü.

1861 yılında fotoğrafçı Thomas Sutton’ın yardımıyla renkli bir kurdelenin üç farklı renk filtresi kullanılarak görüntüleri çekildi. Bu görüntüler yeniden birleştirildiğinde renkli bir görüntü ortaya çıktı.

National Museums Scotland, Maxwell’ın 1855’te önerdiği yöntemin 1861’de yapılan bu gösteride kullanıldığını ve sonraki renkli görüntüleme teknolojilerine temel oluşturduğunu belirtiyor. Günümüzde televizyonlardan bilgisayar ve telefon ekranlarına kadar kullandığımız RGB — kırmızı, yeşil ve mavi — sistemi aynı temel prensiple çalışıyor.

150 yılı aşkın süre önce yapılan bir deneyin bugün cebimizdeki telefon ekranlarının temel mantığında yaşamaya devam etmesi fotoğraf tarihinin belki de en ilginç ayrıntılarından biri.

Bunu da okuyun: Dünyanın Öncü Kadın Kaşifleri: Tarihe Geçen 7 Cesur Kadın

Dünya’nın Uzaydan İlk Fotoğrafı: 1946

Fotoğrafçılığın sınırları zamanla yeryüzünü de aştı.

24 Ekim 1946 tarihinde, ABD’nin New Mexico eyaletindeki White Sands Missile Range’den fırlatılan bir V-2 roketine 35 mm’lik bir kamera yerleştirildi.

Roket yaklaşık 65 mil, yani 105 kilometre yüksekliğe ulaştı. Kamera yaklaşık her bir buçuk saniyede bir görüntü çekiyordu.

Roket daha sonra yüksek hızla yere çakıldı ancak içerisindeki film kurtarıldı.

NASA’ya göre bu görüntüler, Dünya’nın uzaydan çekilen ilk fotoğrafları oldu. Üstelik bu olay Sputnik’in fırlatılmasından yaklaşık 11 yıl önce gerçekleşmişti.

Bugün uzay teleskoplarından, uydulardan ve astronotlardan gelen yüksek çözünürlüklü Dünya fotoğraflarına alışığız. Ancak insanlığın gezegenine ilk kez uzaydan bakışı grenli siyah-beyaz karelerle başladı.

İlk Dijital Görüntü: 1957

Akıllı telefon kameralarının gerçek atalarından biri için 1957 yılına gitmemiz gerekiyor.

ABD Ulusal Standartlar Bürosu’nda — günümüzdeki adıyla NIST — çalışan bilgisayar bilimci Russell Kirsch, bir görüntünün bilgisayar tarafından işlenip işlenemeyeceğini merak ediyordu.

Kirsch ve çalışma arkadaşları dönen tamburlu bir tarayıcı geliştirdi ve Kirsch’ün üç aylık oğlu Walden’ın fotoğrafını bilgisayara aktardı.

Ortaya çıkan görüntü yalnızca 176 × 176 piksel boyutundaydı.

Bugünün milyonlarca piksel üreten telefon kameralarının yanında son derece küçük görünüyor. Ancak NIST, 1957’de oluşturulan bu görüntüyü ilk dijital görüntü olarak tanımlıyor.

Bu küçük bebek fotoğrafı, bilgisayarlı görüntü işlemenin gelişmesinde önemli bir kilometre taşı oldu. Dijital fotoğrafçılıktan tıbbi görüntülemeye, uydu görüntülerinden günümüz görüntü işleme teknolojilerine kadar çok geniş bir alanın önünü açtı.

World Wide Web’de Yayınlanan İlk Fotoğraf

Fotoğraf tarihindeki bir başka dönüm noktası da görüntülerin internet üzerinden paylaşılmaya başlanmasıydı.

1992 yılında CERN çevresinde kurulan mizahi müzik grubu Les Horribles Cernettes üyelerinin fotoğrafı, World Wide Web’in erken döneminde yayımlandı.

Guinness World Records bunu World Wide Web’de yayımlanan ilk fotoğraf olarak kaydediyor. Fotoğraf Silvano de Gennaro tarafından çekilmiş, bilgisayarda düzenlenmiş ve daha sonra World Wide Web’in mucidi Tim Berners-Lee tarafından web üzerinde kullanılmak üzere istenmişti.

Bugün Instagram’a her gün milyonlarca fotoğraf yüklenirken web üzerindeki fotoğraf paylaşımının başlangıcında küçük boyutlu tek bir grup fotoğrafının bulunması oldukça ilginç.

Fotoğrafçılık Tarihinin Önemli İlkleri Kısaca

Fotoğrafçılığın yaklaşık iki yüzyıllık gelişimini birkaç tarihle özetlemek mümkün:

1826–1827: Niépce, günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafını çekti.
1839: Dagereotip yöntemi kamuoyuna tanıtıldı.
1839: Robert Cornelius ünlü otoportresini çekti.
1858: Nadar ilk hava fotoğraflarını çekti ancak görüntüler günümüze ulaşmadı.
1860: James Wallace Black günümüze ulaşan en eski hava fotoğrafını çekti.
1861: Maxwell’ın renkli fotoğraf deneyi gerçekleştirildi.
1946: Dünya uzaydan ilk kez fotoğraflandı.
1957: Russell Kirsch ilk dijital görüntüyü oluşturdu.
1992: Les Horribles Cernettes fotoğrafı World Wide Web üzerinde yayımlandı.

İki Yüzyılda Fotoğraf Nereden Nereye Geldi?

Niépce’nin tek bir görüntü için saatlerce beklediği dönemden, saniyede onlarca kare çekebilen telefonlara ulaşmak yaklaşık iki yüzyıl sürdü.

Fakat değişen yalnızca kamera teknolojisi olmadı.

Başlangıçta fotoğraf çekebilmek başlı başına bir bilimsel başarıydı. Daha sonra insanlar kendilerini fotoğraflamaya başladı. Ardından şehirleri gökyüzünden, Dünya’yı uzaydan görüntüledik. Fotoğrafları bilgisayarların anlayabileceği sayılara dönüştürdük ve sonunda dünyanın herhangi bir yerindeki insana saniyeler içinde gönderebilir hale geldik.

Bugün yapay zekâ destekli kameralar görüntüyü daha çekilmeden analiz ediyor, telefonlar karanlıkta birden fazla kareyi birleştiriyor ve fotoğraflarda istenmeyen nesneler birkaç dokunuşla kaldırılabiliyor.

Bütün bunların başlangıcında ise bir Fransız mucidin yaklaşık iki yüz yıl önce penceresinden dışarı doğrulttuğu kamera vardı.

Kaynaklar

Bu içerik hazırlanırken Harry Ransom Center – University of Texas at Austin, Library of Congress, Smithsonian National Air and Space Museum, National Museums Scotland, NASA ve NIST kayıtlarından yararlanıldı.

Sık Sorulan Sorular