Bir dizi için sabah “Total’de birinci, AB’de üçüncü, ABC1’de ikinci” denildiğinde ilk bakışta üç farklı sonuç varmış gibi görünüyor. Bir de tablonun yanında 6,20 reyting ve 18,40 share gibi rakamlar bulununca iş iyice karışabiliyor.
Aslında bu değerlerin her biri farklı bir soruya cevap veriyor. Reyting, programın hedef kitlenin ne kadarına ulaştığını; share ise o sırada televizyon izleyenlerin ne kadarının o programı tercih ettiğini gösteriyor. Total, AB ve ABC1 ise sonuçların hesaplandığı farklı izleyici gruplarını ifade ediyor.
Bu ayrımı bildiğinizde günlük reyting tablolarını okumak çok daha kolay hâle geliyor.
Reyting Tam Olarak Nedir?
Günlük kullanımda “reyting” dediğimiz kavram, ölçüm sisteminde Rating veya Rtg% olarak karşımıza çıkar.
TİAK’ın tanımına göre rating, belirli bir program veya zaman diliminde dakika başına düşen ortalama izleyici sayısının seçilen hedef kitle evrenine oranlanmasıyla hesaplanır.
Basit bir örnek düşünelim.
Bir hedef kitlede toplam 10 milyon kişi olduğunu varsayalım. Bir programı yayın süresi boyunca ortalama 1 milyon kişi izliyorsa:
1 milyon / 10 milyon = %10 rating
Yani programın reytingi 10 olur.
Buradaki önemli ayrıntı, reytingin “programı en az bir dakika açan toplam insan sayısı” anlamına gelmemesidir. Hesaplamada programın dakikalarındaki ortalama izleyici dikkate alınır. TİAK da rating’i “dakika başına düşen ortalama izleyici” üzerinden tanımlıyor.
Türkiye’de Reyting Nasıl Ölçülüyor?
Reyting sonuçları, Türkiye’deki bütün televizyonların tek tek sayılmasıyla elde edilmiyor. Bunun yerine nüfusu temsil edecek şekilde oluşturulan bir izleyici paneli kullanılıyor.
TİAK’ın açıkladığı sisteme göre ölçüm evreni; belirlenen 40 ilde, nüfusu 10 binin üzerindeki yerleşimlerde ve en az bir çalışan televizyonu bulunan haneleri kapsıyor. Panelin büyüklüğü yaklaşık 4.400 hane seviyesinde tasarlanmış durumda. Panelist olacak haneler isteyen herkes arasından seçilmiyor; süreç TÜİK tarafından tesadüfi olarak belirlenen adreslerden başlayan örnekleme yapısıyla yürütülüyor.
Panel evlerindeki televizyonlara PeopleMeter adı verilen ölçüm cihazları kuruluyor.
Cihaz televizyonun açık olduğu zamanı ve izlenen yayını tespit ederken, özel kumanda aracılığıyla o anda hanedeki hangi kişinin televizyon izlediği de sisteme giriliyor. Eve gelen misafirlerin izlemeleri için bile ayrı giriş yapılabiliyor.
TİAK’ın açıklamasına göre PeopleMeter, izlenen yayına ait ses imzalarını belirli aralıklarla kaydediyor. Bu veriler referans yayınlarla eşleştirilerek hangi kanalın ne zaman izlendiği belirleniyor ve toplanan bilgiler ölçüm merkezine aktarılıyor.
Türkiye’deki resmi TV izleyici ölçüm hizmeti Kantar tarafından yürütülüyor; TİAK ile yapılan sözleşme en az 2027’ye kadar devam edecek şekilde açıklanmış durumda.
Total Reyting Ne Demek?
“Total” kelimesi bazen bütün Türkiye nüfusunun ölçüldüğü şeklinde yorumlanıyor. Bu tam olarak doğru değil.
TİAK’ın kamuya açık tablolarında Tüm Kişiler hedef kitlesi, ölçüm evrenindeki 5 yaş ve üzerindeki izleyicileri ifade ediyor. Yani Total sonuç, ölçüm sisteminin kapsadığı tüm sosyo-ekonomik grupların birlikte değerlendirildiği geniş hedef kitledir.
Bu nedenle bir dizinin “Total’de birinci olması”, ilgili gün açıklanan Tüm Kişiler hedef kitlesindeki reyting sıralamasında birinci olması anlamına gelir.
AB Reyting Grubu Ne Demek?
AB, televizyon izleyici ölçümünde kullanılan sosyo-ekonomik statü (SES) gruplarından biridir.
Burada yaygın bir yanlış anlaşılma var: AB grubu doğrudan “geliri yüksek kişiler” listesi değildir.
TİAK’ın açıkladığı SES sisteminde hanenin sosyo-ekonomik statüsü belirlenirken haneye en fazla gelir getiren kişinin başta eğitim düzeyi ve mesleki durumu olmak üzere belirli özellikleri dikkate alınıyor. Kullanılan sınıflandırma TÜAD’ın SES sistemine dayanıyor.
Bu yüzden “AB reytingi” denildiğinde programın AB sosyo-ekonomik statüsündeki hedef kitlede nasıl performans gösterdiği anlaşılmalı.
ABC1 Reyting Ne Demek?
ABC1 de sosyo-ekonomik statü temelli daha geniş bir hedef kitleyi ifade ediyor; A, B ve C1 gruplarını birlikte kapsıyor.
Burada önemli bir ayrıntı var.
Günlük reyting haberlerinde çoğunlukla yalnızca “ABC1” yazılsa da TİAK’ın kamuya açık tablolarındaki hedef kitlenin resmi karşılığı 20+ ABC1 SES şeklinde geçiyor. Yani TİAK tablolarında bu kırılım 20 yaş ve üzerindeki ABC1 sosyo-ekonomik statü grubunu ifade ediyor.
Dolayısıyla Total, AB ve ABC1 tablolarındaki sayıları doğrudan birbirleriyle aynı izleyici evreninin sonuçlarıymış gibi karşılaştırmak doğru değildir.
Share Ne Demek? Reytingden Farkı Ne?
Share’in anlaşılması için tek bir soru yeterli:
O anda televizyon izleyenlerin yüzde kaçı bu programı izliyordu?
Rating ile share arasındaki temel fark burada ortaya çıkar.
Yine varsayımsal bir örnek kullanalım.
Bir hedef kitlede 10 milyon kişi bulunduğunu ve programı ortalama 1 milyon kişinin izlediğini düşünelim.
Programın rating’i:
1 milyon / 10 milyon = %10
Aynı saatlerde toplam 4 milyon kişi televizyon izliyorsa programın share’i:
1 milyon / 4 milyon = %25
olur.
Yani program 10 rating ve 25 share alabilir.
TİAK share’i, belirli bir zaman dilimindeki program veya kanal izleyicisinin aynı zaman dilimindeki toplam TV izleyicisine oranı olarak tanımlıyor. Bu yüzden share yalnızca programın kendi izleyici sayısından değil, aynı anda diğer kanalların ne kadar izlendiğinden de etkileniyor.
Reyting Düşerken Share Yükselebilir mi?
Evet. Hatta rating ve share arasındaki en önemli ayrımlardan biri bu.
Yukarıdaki 10 milyon kişilik hedef kitleyi tekrar kullanalım.
İlk gece programı 1 milyon kişi izlesin ve toplam TV izleyicisi 4 milyon olsun:
Rating: 10
Share: 25
Başka bir gece programı 800 bin kişi izlesin. Bu kez televizyon izleyen toplam kişi sayısı yalnızca 2,5 milyon olsun:
Rating: 8
Share: 32
Program ikinci durumda daha az kişi tarafından izlenmesine rağmen share değeri yükseldi.
Çünkü o saat televizyon karşısında bulunan kişilerin daha büyük bölümü o programı tercih etti.
Bu nedenle yalnızca share’e bakarak “daha fazla kişi izlemiş” demek doğru değildir.
Bir Dizi Total’de Birinciyken AB’de Neden Üçüncü Olabilir?
Çünkü üç liste aynı insan grubunu ölçmüyor.
Bir dizi geniş izleyici kitlesinde çok güçlü olabilirken AB hedef kitlesinde başka bir yapım daha fazla ilgi görebilir. Başka bir program ise 20+ ABC1 grubunda öne çıkabilir.
Örneğin aynı akşam yayınlanan:
- bir aile dizisi Total’de,
- bir yarışma AB’de,
- başka bir drama 20+ ABC1’de
birinci olabilir.
Ortada çelişki yoktur. Yalnızca farklı hedef kitlelerin tercihleri farklıdır.
Bu yüzden “Dün gece hangi dizi birinci oldu?” sorusunun en doğru cevabı çoğu zaman “Hangi hedef kitlede?” sorusuyla başlar.
1 Reyting Kaç Kişi Demek?
“1 reyting her zaman şu kadar kişidir” şeklinde sabit bir sayı vermek doğru değildir.
Çünkü Rtg% değeri seçilen hedef kitlenin büyüklüğüne göre hesaplanır. Total, AB ve 20+ ABC1’in evren büyüklükleri aynı değildir; evren değerleri de dönemsel olarak güncellenebilir.
Bir reyting değerinin yaklaşık kaç kişiye karşılık geldiğini bulmak için o dönemdeki ilgili hedef kitlenin evren büyüklüğünü bilmek gerekir.
TİAK’ın kullandığı temel mantık şöyledir:
Ortalama izleyici sayısı / hedef kitle evreni = Rating %
Dolayısıyla internette yıllar önce hazırlanmış “1 reyting = X kişi” tablolarını bugünün bütün hedef kitlelerine uygulamak yanıltıcı olabilir.
Günlük Reyting Tablosu Okurken Neye Bakılmalı?
Bir reyting listesini gördüğünüzde önce başlığındaki hedef kitleyi kontrol edin:
Tüm Kişiler mi, AB mi, 20+ ABC1 mi?
Ardından programın rating değerine ve varsa share değerine ayrı ayrı bakın.
TİAK’ın kamuya açık günlük tablolarında tam zamanlı ölçümlenen kanalların ilk 10 programı üç ana hedef kitle için yayımlanıyor. Günlük sıralamada kullanılan Rtg%[Net], reklam dakikaları hesaba katılmadan yalnızca programın yayın dakikaları üzerinden hesaplanıyor. Aylık ve yıllık tablolarda ise kanalların farklı zaman aralıklarındaki rating ve share değerleri birlikte görülebiliyor.
Böylece tek bir rakamı “başarı puanı” gibi okumak yerine programın hangi kitlede, ne kadar izleyiciye ulaştığını ve televizyon karşısındaki izleyiciden ne kadar pay aldığını ayrı ayrı değerlendirmek mümkün oluyor.
Reyting Tablosunda En Çok Karıştırılan Nokta
Reyting sonuçlarını okumak için aslında dört kavramı birbirinden ayırmak yeterli:
Total, geniş Tüm Kişiler hedef kitlesini; AB belirli bir sosyo-ekonomik statü grubunu; 20+ ABC1 A, B ve C1 SES gruplarındaki 20 yaş üzeri izleyicileri ifade ediyor.
Rating, hedef kitlenin ne kadarının programı izlediğini gösterirken share, o sırada televizyon izleyen kişiler içindeki payı gösteriyor.
Dizi tarafında izleme listenize kısa yapımlar eklemek isterseniz bir oturuşta bitecek en iyi mini diziler listemize de göz atabilirsiniz.
Bu ayrım yapıldığında “Total’de birinci ama AB’de üçüncü”, “reyting düştü ama share yükseldi” gibi ifadeler artık çelişkili görünmüyor. Tam tersine, televizyon izleyicisinin hangi programı hangi hedef kitlede tercih ettiğini anlatan iki farklı tablo ortaya çıkıyor.
Kaynakça
- TİAK – Sıkça Sorulan Sorular: Televizyon izleyici ölçüm paneli, hedef kitleler, rating ve share tanımları.
- TİAK – TV Ölçüm Terminolojisi: Rating, Share ve SES kavramlarının resmi tanımları.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.