Az önce oyuncaklarıyla kendi hâlinde oynayan çocuk, kapı çalıp eve birkaç kişi girince bir anda size yapışmaya başlayabilir. Yemeğini istemez, uyku saatinde uyumaz, sürekli kucak ister; biraz daha büyükse bağırır, koşturur ya da normalde kolayca kabul ettiği kurallara itiraz eder.
Bu değişiklik her zaman “şımarma” anlamına gelmez. Çocuğun açısından bakıldığında birkaç dakika içinde evin sesi, insan sayısı, ilginin yönü ve bazen bütün akşam programı değişmiştir.
Misafir gelince çocuğun davranışı neden değişiyor?
Küçük çocukların davranışı yalnızca karakterlerinden değil, içinde bulundukları ortamdan da etkilenir. Ev sakin olduğunda ne zaman yemek yenileceğini, kimlerin yanında olacağını ve yatmadan önce ne yapılacağını bilen çocuk için misafir gelişi küçük çaplı bir düzen değişikliği olabilir.
CDC’nin ebeveynlik kaynaklarında rutinlerin ve öngörülebilir kuralların çocukların ne olacağını bilmesine yardımcı olduğu belirtiliyor. Dolayısıyla her zamanki yemek, oyun veya uyku sırası değiştiğinde bazı çocukların buna diğerlerinden daha güçlü tepki vermesi şaşırtıcı değildir.
Burada çocuğun mizacı da fark yaratır. American Academy of Pediatrics, bazı çocukların değişikliklere ve geçişlere daha zor uyum sağlayabildiğini; bu çocuklarda öngörülebilir rutin ve değişiklikten önceden haberdar etmenin yararlı olabileceğini belirtiyor.
Bebeklerde yabancılama da devreye girebilir
Bir yetişkin için “teyze geldi” ya da “arkadaşlarımız uğradı” son derece sıradan olabilir. Bebek içinse karşısındaki kişi tanıdık olmayabilir.
Özellikle yaşamın ilk yıllarında yabancı kişilere karşı temkinli davranma, ebeveyne yönelme, saklanma, ağlama veya kucağa gelmek isteme gelişim sürecinin bir parçası olarak görülebilir. AAP, 8–12 aylık dönem için çocuğun tanıdığı kişiler yanında oldukça sosyal görünürken yabancıların yanında daha kaygılı ve yapışkan davranabileceğini anlatıyor.
Çocuk gelişimi üzerine yapılan araştırmalar da yabancıya karşı çekingenliğin bebeklik ve erken çocuklukta gelişimsel bir seyir gösterdiğini ve yoğunluğunun çocuklar arasında önemli ölçüde değişebildiğini ortaya koyuyor.
Bu yüzden bebeğin anneannesinin, bir arkadaşın ya da uzun süredir görmediği akrabanın kucağına hemen gitmemesi tek başına bir problem işareti değildir.
Bazen mesele misafirin kendisi değil, aynı anda olan her şeydir
Kapının açılıp kapanması, yüksek sesli konuşmalar, televizyon, farklı kokular, çocuğa peş peşe soru sorulması, yeni oyuncaklar, başka çocukların gelmesi ve herkesin onunla ilgilenmeye çalışması…
Tek tek bakıldığında önemsiz görünen bu değişiklikler aynı akşamda üst üste gelebilir.
Küçük bir çocuk bunu “fazla uyarıldım” diye ifade edemeyeceği için sinyali davranışıyla verebilir. Bebek daha çok ağlayabilir veya kucak isteyebilir; hareketli bir çocuk daha da hareketlenebilir; başka biri ise kalabalıktan uzaklaşıp ebeveyninin yanından ayrılmayabilir. AAP’nin bebeklerde huzursuzluğu ele alan kaynaklarında da aşırı uyarılma, huzursuzluğun değerlendirilmesi gereken olası çevresel etkenlerden biri olarak yer alıyor.
Üstelik çocuk çok eğleniyor gibi görünürken bile yoruluyor olabilir.
Uyku saati kaçınca asıl huysuzluk daha sonra başlayabilir
Misafirlik akşam yemeğini uzattığında “Biraz daha oynasın, bugün geç yatsın” demek kolaydır. Fakat bazı çocuklarda yarım saatlik veya bir saatlik gecikme, uykuya geçişi beklenenden daha zor hâle getirebilir.
Düzenli yatma rutinlerinin küçük çocukların uyku alışkanlıklarıyla olumlu ilişkisi uzun süredir araştırılıyor. Bebek ve küçük çocuklarla yapılan çalışmalarda tutarlı gece rutinlerinin uykuya geçiş ve gece uykusunun çeşitli göstergelerinde daha iyi sonuçlarla ilişkili olduğu görülüyor.
Misafir geldi diye bütün evin sessizliğe bürünmesi gerekmez. Fakat mümkünse çocuğun bildiği “akşam yemeği → sakinleşme → pijama → kitap → yatak” sırasının tamamen ortadan kalkmaması işleri kolaylaştırabilir.
Daha büyük çocukların uyku rutinleri konusunda Çocukların Uyku Düzeni Okul Dönemine Nasıl Hazırlanır? yazımızdaki öneriler de kullanılabilir.
Bunu da okuyun: Çocuğum Dışarıda Uslu Ama Evde Çok Huysuz: Neden?
“Beni bırakmıyor” davranışında ilginin paylaşılması da etkili olabilir
Misafir gelmeden önce ebeveyn çocukla konuşurken birkaç dakika sonra sohbet doğal olarak yetişkinlere kayar. Çocuk için değişen yalnızca odadaki insan sayısı değildir; ebeveynin dikkati de bölünmüştür.
Bu, çocuğun bilerek sorun çıkardığı anlamına gelmez. Küçük çocuklar bazen bağlantı kurmak veya dikkat çekmek için işe yaradığını öğrendikleri davranışları tekrarlar.
Bir başka ayrıntı da kuralların misafir varken değişmesidir. Normalde koltuğun üzerinde zıplamasına izin verilmeyen çocuk misafir varken uyarılmıyor, ağladığında normalden farklı bir cevap alıyor ya da birkaç yetişkin aynı davranışa farklı tepkiler veriyorsa sınırlar belirsizleşebilir. CDC, küçük çocuklarda davranış kurallarının etkili olabilmesi için yetişkinlerin mümkün olduğunca tutarlı ve öngörülebilir davranmasını öneriyor.
Yani misafir geldiğinde evi askerî düzene çevirmek gerekmiyor; sadece temel sınırların tamamen başka bir hâle gelmemesi yeterli olabilir.
Misafir çocuğu kucağına almak veya öpmek isterse ne yapılmalı?
“Gel bakayım amcana”, “Bir öpeyim seni” veya “Ayıp oluyor, bir sarıl teyzene” yetişkinlere masum gelebilir. Çocuk geri çekildiğinde ise bazen ebeveyn kendisini misafire karşı mahcup hisseder.
Burada yetişkinin gönlünü almak yerine çocuğun beden sınırını korumak daha doğru yaklaşımdır.
American Academy of Pediatrics, çocukların sarılmaya veya öpüşmeye zorlanmamasını ve istemediklerinde büyükanne-büyükbaba gibi yakın kişilere dahi hayır diyebilmelerinin desteklenmesini öneriyor. El sallamak, çak yapmak veya yalnızca sözlü olarak merhaba demek alternatif olabilir.
Çocuk geri çekiliyorsa uzun açıklamalar yapmak yerine “Şu an kucağa gelmek istemiyor, biraz alışması için zaman verelim” demek yeterlidir.
Misafir geleceği gün ne işe yarayabilir?
Her ziyaret için ayrı bir program hazırlamak gerekmez. Çocuğun en çok zorlandığı noktaları korumak daha gerçekçidir:
- Çocuk anlayabilecek yaştaysa misafirin geleceğini önceden söyleyin.
- Açlık ve uyku saatlerini mümkün olduğunca çok kaydırmamaya çalışın.
- Çocuğun sürekli misafirlerle ilgilenmesini beklemeyin; ara sıra kendi oyununa dönmesine izin verin.
- Çok bunaldığında gidebileceği daha sakin bir oda veya köşe bırakın.
- Evde geçerli temel kuralları misafir varken de mümkün olduğunca aynı tutun.
- Çocuk size daha fazla yaklaşıyorsa kısa süreli birebir temas veya birlikte sakin bir etkinlik için yer açın.
Amaç çocuğu “misafire alıştırmak” adına zorlamak değil; sosyal ortamın yoğunluğunu yönetilebilir hâle getirmektir.
Ne zaman yalnızca “misafir huysuzluğu” deyip geçmemeli?
Davranış yalnızca ev kalabalıklaştığında ortaya çıkıyor ve ortam sakinleştiğinde çocuk eski hâline dönüyorsa önce hangi koşulların tetiklediğini gözlemlemek yararlı olabilir.
Buna karşılık belirgin korku veya davranış değişikliği farklı ortamlarda da sürüyorsa, günlük yaşamı ciddi biçimde etkiliyorsa ya da çocuk daha önce kazandığı konuşma, oyun, hareket veya sosyal becerilerden bazılarını kaybetmeye başladıysa çocuk doktoruyla görüşmek gerekir. CDC, kazanılmış gelişimsel becerilerin kaybını profesyonel değerlendirme gerektiren önemli işaretlerden biri olarak ele alıyor.
Bebeklerde ise alışılmıştan farklı ve teselli edilemeyen sürekli ağlama; ateş, kusma veya başka hastalık belirtileriyle birlikteyse bunu yalnızca misafir kalabalığına bağlamamak gerekir.
Misafir gidince ev yeniden sakinleşiyor ve karşınıza biraz önceki çocuk çıkıyorsa, mesele çoğu zaman “huyunun bozulması” değildir. O gün çocuğun kaldırabileceğinden biraz daha fazla değişiklik aynı anda yaşanmış olabilir. Bir sonraki ziyarette önce çocuğu düzeltmeye çalışmak yerine hangi rutinin, sınırın veya sakin alanın kaybolduğuna bakmak daha kullanışlı bir başlangıçtır.
Bunu da okuyun: Bebeklerde Ayrılık Kaygısı Ne Zaman Başlar? Anne Odadan Çıkınca Neden Ağlar?
Not: Her çocuk ve her durum farklıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; endişe verici, uzun süren veya günlük hayatı etkileyen durumlarda çocuk doktoru, psikolog ya da okul rehberlik servisinden destek alın.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.