Bebeğiniz birkaç hafta öncesine kadar siz mutfağa geçtiğinizde oyuncaklarıyla oyalanıyordu. Şimdi ise ayağa kalktığınızı görür görmez huzursuzlanıyor; kapıdan çıktığınız anda ağlamaya başlıyor. Üstelik başka birinin kucağındayken bile gözleri sizi arıyor olabilir.
Bu değişiklik çoğu zaman bebeğin “anneye fazla alıştığını” göstermez. İlk yılın ikinci yarısında ortaya çıkabilen ayrılık kaygısı, bebeğin sosyal ve bilişsel gelişimiyle bağlantılı doğal bir dönemdir.
Bebeklerde Ayrılık Kaygısı Ne Zaman Başlar?
Ayrılık kaygısının bütün bebeklerde başladığı tek bir hafta veya ay yoktur.
NHS’ye göre ayrılık kaygısı yaklaşık 6 aylıktan 3 yaşına kadar küçük çocuklarda yaygın görülebilir. American Academy of Pediatrics’in ebeveynlere yönelik HealthyChildren kaynağında ise ayrılmaya karşı belirgin tepkilerin 8–12 aylık dönemde sıklaşabileceği belirtilir.
Bu yüzden bazı bebeklerde 6–7 ay civarında ilk belirtiler fark edilirken, bazılarında 8–10 ay arasında çok daha görünür hâle gelebilir.
Bebek:
- Anne veya baba odadan çıkarken ağlayabilir,
- Kucağa alınmak için uzanabilir,
- Ebeveynini odadan odaya takip etmeye çalışabilir,
- Başka birinin kucağında huzursuz olabilir,
- Uykuya geçerken ebeveynini daha fazla isteyebilir,
- Gece uyandığında yalnızca belirli bir bakım vereni arayabilir.
Bunların görülmesi, her bebeğin aynı yoğunlukta ayrılık kaygısı yaşayacağı anlamına gelmez.
Anne Odadan Çıkınca Bebek Neden Ağlar?
İlk aylardaki küçük bir bebek, sizi görmediğinde yaşanan durumu daha büyük bir çocuk gibi anlamlandıramaz.
Bebeğin bilişsel gelişimi ilerledikçe insanların ve nesnelerin kendisinden ayrı olduğunu daha iyi fark etmeye başlar. Siz odadan çıktığınızda artık ortadan kaybolduğunuzu fark eder; fakat henüz zaman kavramı gelişmediği için ne zaman geri döneceğinizi anlaması çok daha zordur.
HealthyChildren bu dönemde bebeğin ebeveyninin başka bir yerde bulunduğunu fark etmeye başladığını, ancak geri dönüşün ne zaman gerçekleşeceğini öngöremediğini açıklıyor.
Bu yüzden sizin yalnızca mutfağa gitmeniz yetişkin açısından birkaç saniyelik sıradan bir ayrılık olsa da bebek açısından çok daha büyük bir olay gibi hissedilebilir.
Ağlamak ise bebeğin rahatsızlığını ve sizi yanında istemesini ifade edebildiği en etkili yollardan biridir.
“Beni Görmeyince Ağlıyor” Demek Fazla Alıştırdığım Anlamına mı Geliyor?
Genellikle hayır.
Ayrılık kaygısını “Çok kucağa aldım, bana bağımlı oldu” şeklinde yorumlamak yanıltıcıdır.
NHS, bu davranışın bebeğin yakın bakım verenleri ile kurduğu güçlü bağ ve çevresine ilişkin artan farkındalığıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Bir başka deyişle bebeğin sizi yabancı bir insandan ayırt etmesi ve yanınızdayken daha güvende hissetmesi gelişimin bir parçasıdır.
Bu noktada iki uç yaklaşım da gerekli değildir.
Bebeği ağladığı her saniye hiç ayrılmadan kucakta tutmak zorunda değilsiniz. Aynı şekilde “alışmasın” düşüncesiyle uzun süre ağlamasını beklemek de ayrılık kaygısının ortadan kalkmasını garanti etmez.
Hedef, bebeğin zamanla şu deneyimi öğrenmesidir:
Annem veya babam bazen gidiyor ama tekrar geliyor.
Ayrılık Kaygısı Neden Birden Başlamış Gibi Görünür?
Ebeveynleri şaşırtan taraf genellikle budur.
Üç-dört aylıkken başka insanların kucağına rahatlıkla giden bir bebek birkaç ay sonra aynı kişileri görünce ebeveyne yapışabilir.
Bunun nedeni bebeğin geriye gitmesi değildir.
Tanıdığı kişiler ile yabancıları daha iyi ayırt etmeye, çevresinde olup bitenleri daha fazla fark etmeye ve bakım veren kişiyle arasındaki ilişkiyi anlamaya başlaması bu davranışları görünür hâle getirebilir.
Aynı aylarda bebeğin hareket kabiliyeti de hızla değişebilir. Oturma ve çevreyi keşfetme gibi beceriler gelişirken sosyal farkındalık da artar. İlk yılın motor gelişimini de takip ediyorsanız bebekler ne zaman oturmaya başlar? yazımıza göz atabilirsiniz.
Ayrılık Kaygısı En Çok Hangi Durumlarda Artabilir?
Ayrılık tepkisinin şiddeti her gün aynı olmayabilir.
Bebeğin yorgun, aç veya rahatsız olduğu zamanlarda sizden ayrılması daha zor olabilir. Yeni bir ortam, yeni bir bakıcı veya günlük rutindeki değişiklik de bebeğin yakınlık ihtiyacını artırabilir.
Örneğin normalde babasıyla rahat kalan bir bebek uykusuz olduğu bir akşam annesi kapıdan çıkar çıkmaz ağlamaya başlayabilir.
Bu tek başına “artık babasıyla kalmıyor” anlamına gelmez.
Ayrılık kaygısı uyku saatlerinde de belirginleşebilir. Bebek yatağa bırakılırken ağlayabilir veya gece uyandığında ebeveynini arayabilir. Ancak her gece uyanmasını yalnızca ayrılık kaygısına bağlamamak gerekir. Uyku düzeninde son dönemde belirgin bir değişiklik varsa bebeklerde uyku gerilemesi konusunda anlattığımız ayrımlar da yardımcı olabilir.
Bebeğin Ayrılık Kaygısını Hafifletmek İçin Ne Yapılabilir?
Amaç bebeğin hiç ağlamamasını sağlamak değil, kısa ayrılıkların ardından geri döndüğünüzü yaşayarak öğrenmesine yardımcı olmaktır.
Kısa ayrılıklarla başlanabilir. Bebeğiniz güvenli bir ortamda tanıdığı bir kişiyle kalırken birkaç dakikalığına başka bir odaya geçebilirsiniz. Ayrılık süreleri bebeğin tepkisine ve yaşına göre yavaş yavaş değişebilir.
Ev içinde ce-ee gibi kaybolup yeniden görünmeye dayalı oyunlar da bu döneme uygundur. NHS, bu tür oyunların bebeğin siz görünmeseniz bile yeniden geleceğinizi öğrenmesine yardımcı olabileceğini belirtiyor.
Odadan çıkarken tamamen fark ettirmeden kaybolmak yerine kısa ve sakin bir vedalaşma da tercih edilebilir. Uzun, kaygılı vedalar ayrılık anını olduğundan daha büyük bir olaya dönüştürebilir.
Bebeğin tanıdığı bir bakım vereniyle kalması gerekiyorsa yeni kişiye ve ortama alışması için zaman tanımak da geçişi kolaylaştırabilir.
Bebeği Ağlarken Bırakıp Gizlice Çıkmak Doğru mu?
Bazen “Beni görmezse ağlamaz” düşüncesiyle bebek başka bir şeye bakarken evden sessizce çıkmak daha kolay görünebilir.
Ancak ayrılığın temel amacı bebeğin sizin gidip geri döndüğünüzü deneyimlemesidir.
Bu nedenle ayrılık anını uzun bir törene çevirmeden, sakin ve kısa bir şekilde vedalaşmak daha anlaşılır bir rutin oluşturabilir.
Örneğin:
“Anne şimdi gidiyor, sonra geri gelecek.”
gibi kısa ve her seferinde benzer bir ifade kullanılabilir.
Bebek henüz cümlenin bütün anlamını kavrayamasa bile ses tonu, yüz ifadesi ve tekrar eden rutin zamanla tanıdık hâle gelir.
Ayrılık Kaygısı Ne Zaman Geçer?
Tek bir bitiş yaşı yoktur.
NHS, ayrılık kaygısının 6 ay ile 3 yaş arasında yaygın olduğunu ve çocukların genellikle gelişim ilerledikçe bu dönemi aştığını belirtiyor.
American Academy of Pediatrics’e göre ayrılık kaygısı bazı çocuklarda yaklaşık 10–18 ay arasında daha yoğun yaşanabilir ve ikinci yaşın ilerleyen dönemlerinde hafifleyebilir.
Burada “18 aylık oldu, artık ağlamaması gerekir” şeklinde kesin bir sınır koymamak gerekir.
Yeni bir kreşe başlama, taşınma, hastalık veya günlük yaşamda büyük bir değişiklik gibi dönemlerde daha önce hafiflemiş ayrılık tepkileri yeniden artabilir.
Ayrılık Kaygısı ile Tek Başına Oynayamamak Aynı Şey mi?
Tam olarak değil.
Bebeğin veya küçük çocuğun sizi takip etmesi ayrılık kaygısıyla bağlantılı olabilir; ancak bağımsız oyun ayrıca zamanla gelişen bir beceridir.
Çocuğun oyuncağıyla kendi başına ilgilenmesi, ebeveynin başka bir odaya gitmesine mutlaka hazır olduğu anlamına gelmez.
Bu ayrımı daha ayrıntılı anlattığımız çocuğum sürekli peşimde, ne zaman tek başına oynar? içeriğinde bağımsız oyunun yaşla nasıl değiştiğine de bakabilirsiniz.
Ne Zaman Bir Uzmanla Görüşmek Gerekir?
Bebeğin veya küçük çocuğun ebeveynden ayrılırken ağlaması tek başına olağan dışı bir belirti değildir.
Ancak ayrılık sonrasında çok uzun süre sakinleşemiyorsa, yoğun kaygı haftalar boyunca devam ediyorsa veya durum çocuğun kreş, oyun ve günlük yaşam gibi yaşına uygun deneyimlere katılmasını belirgin şekilde engelliyorsa çocuk doktoru ya da çocuğunuzu takip eden sağlık profesyoneliyle konuşmak yararlı olabilir.
Aynı şekilde ebeveyni endişelendiren başka gelişimsel veya sağlık belirtileri de varsa bunları yalnızca “ayrılık kaygısıdır” diye değerlendirmemek gerekir.
Anne Odadan Çıkınca Ağlaması Ne Anlatıyor?
Bebeğin sizi görünce rahatlayıp odadan çıktığınızda ağlaması çoğu zaman yanlış yaptığınız bir şeyin göstergesi değildir.
İlk yılın ikinci yarısında bebek artık sizi daha iyi tanıyor, başkalarından ayırıyor ve siz yanında olmadığınızda bunu fark ediyor olabilir. Henüz “annem iki dakika sonra dönecek” düşüncesini yetişkin gibi kuramadığı için kısa bir ayrılık bile güçlü bir tepkiye yol açabilir.
Bu dönemde en gerçekçi yaklaşım bebeğin hiç ağlamamasını beklemek değil; kısa, güvenli ve öngörülebilir ayrılıklarla gidip geri geldiğinizi zaman içinde öğrenmesine fırsat vermektir.
Kaynakça
American Academy of Pediatrics – Emotional and Social Development: 8 to 12 Months
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.