Sanat 7 dk

Fotoğrafçılık Tarihinin İlkleri: İlk Fotoğraftan İlk Selfie’ye Tarihe Geçen Kareler

Editoryal standartlarla hazırlandı Güncellendi: 7 dk

Günümüze ulaşan ilk fotoğraf, Fransız mucit Joseph Nicéphore Niépce’nin 1826 ya da 1827’de evinin penceresinden çektiği “View from the Window at Le Gras”tır. İlk “selfie” olarak anılan otoportreyi Robert Cornelius 1839’da çekti; günümüze ulaşan ilk hava fotoğrafı 1860’ta balondan, Dünya’nın uzaydan ilk fotoğrafı 1946’da bir V-2 roketinden çekildi. İlk dijital görüntü 1957’de, ilk dijital fotoğraf makinesi 1975’te ortaya çıktı.

Aşağıda her ilkin hikâyesini, neden önemli olduğunu ve bugünkü telefon kameralarıyla bağlantısını bulacaksınız.

Dünyanın Günümüze Ulaşan İlk Fotoğrafı: 1826 veya 1827

Nicéphore Niépce tarafından çekilen tarihin ilk fotoğraf örneklerinden biri

Fotoğrafçılık tarihinin başlangıcında karşımıza Joseph Nicéphore Niépce çıkıyor.

Niépce, Fransa’daki Le Gras adlı kır evinin üst katındaki pencereden dışarıyı görüntüledi. “View from the Window at Le Gras”, yani kabaca “Le Gras’taki Pencereden Görünüm” adı verilen bu çalışma bugün günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafı kabul ediliyor.

Harry Ransom Center kayıtlarında fotoğrafın 1826 veya 1827 yılında çekildiği belirtiliyor. Niépce görüntüyü ışığa duyarlı bir yüzey üzerinde oluşturduğu “heliografi” yöntemiyle elde etmişti. Pozlama süresi ise modern fotoğrafçılıkla karşılaştırıldığında inanılmaz derecede uzundu; saatler sürüyordu.

Fotoğrafa bugün baktığımızda oldukça silik ve anlaşılması güç görünebilir. Ancak o dönem açısından düşünüldüğünde yapılan şey olağanüstüydü: Bir manzara, insan eliyle çizilmeden ışığın kendisi kullanılarak kalıcı hale getirilmişti.

1839: Fotoğrafçılığın Dünyaya Açıldığı Yıl

Fotoğraf teknolojisinin geniş kitleler tarafından tanınmasında en önemli isimlerden biri Louis-Jacques-Mandé Daguerre oldu.

Niépce ile de çalışan Daguerre’nin geliştirdiği dagereotip (daguerreotype) yöntemi 1839 yılında kamuoyuna tanıtıldı. Parlatılmış, gümüş kaplı bakır plakalar kullanılan bu yöntem son derece ayrıntılı görüntüler üretebiliyordu.

Ancak bugünkü fotoğraf negatifleri gibi bir görüntüden sınırsız kopya üretilemiyordu. Her dagereotip esasen kendine özgü tek bir görüntüydü. Yine de yöntem kısa sürede özellikle portre fotoğrafçılığında büyük ilgi gördü. Metropolitan Museum of Art da dagereotipin 1839’daki tanıtımından sonra hızla dünyaya yayıldığını belirtiyor.

Fotoğraf artık yalnızca birkaç mucidin yaptığı bilimsel bir deney olmaktan çıkıp yeni bir iletişim ve sanat biçimine dönüşmeye başlamıştı.

İlk Selfie 1839’da mı Çekildi?

“Selfie” kelimesi akıllı telefon çağının ürünü olabilir ancak insanların kendi fotoğrafını çekme isteği fotoğrafçılığın neredeyse kendisi kadar eski.

Amerikalı Robert Cornelius, 1839 yılının ekim veya kasım ayında kendi otoportresini çekti. Cornelius kameranın karşısına geçerek uzun pozlama sırasında hareketsiz kaldı ve ortaya bugün fotoğraf tarihinin en ünlü görüntülerinden biri çıktı.

ABD Kongre Kütüphanesi, bu görüntüyü günümüze ulaşan en eski Amerikan portre fotoğrafı olarak tanımlıyor ve bu nedenle onu “ilk selfie” olarak da anıyor.

Bugün saniyenin küçük bir bölümünde çektiğimiz selfie’lerle karşılaştırıldığında Cornelius’un yaptığı iş oldukça zahmetliydi. Dönemin teknolojisi nedeniyle pozlama işlemi dakikalar sürebiliyordu.

Yani 1839 yılında selfie çekmek için yalnızca kameraya bakmak değil, ciddi anlamda sabırlı olmak gerekiyordu.

İlk Hava Fotoğrafları Balondan Çekildi

Fotoğrafçılık tarihinde ilk selfie ve erken dönem hava fotoğrafçılığı

Drone’larla havadan çekilen görüntüler bugün oldukça sıradan görünüyor. Ancak hava fotoğrafçılığının geçmişi uçaklardan bile daha eski.

Fransız fotoğrafçı Nadar, 1858 yılında bir balondan fotoğraf çekerek hava fotoğrafçılığının öncülerinden biri oldu. Ancak çektiği bu ilk görüntüler günümüze ulaşmadı.

Bugün varlığını sürdüren en eski hava fotoğrafı ise 1860 yılında James Wallace Black tarafından Boston üzerinde bir balondan çekildi.

Black, Samuel Archer King ile birlikte “Queen of the Air” adlı balondan Boston’u görüntülemeye çalıştı. Smithsonian National Air and Space Museum’a göre yapılan sekiz pozlamadan yalnızca biri başarılı oldu. “Boston, as the Eagle and the Wild Goose See It” adı verilen görüntü, günümüze ulaşan en eski hava fotoğrafı olarak kabul ediliyor.

Bugün uydu görüntülerinden Google Maps’e kadar kullandığımız havadan görüntüleme teknolojilerinin kökeninde, sepetinde fotoğraf ekipmanlarıyla gökyüzüne yükselen bu öncüler vardı.

Renkli Fotoğrafçılığın Temeli: 1861

Fotoğrafçılığın ilk dönemlerinde görüntüler siyah beyazdı. Gerçek dünyadaki renkleri fotoğrafa aktarabilmek ise bilim insanları ve fotoğrafçılar için yeni bir meydan okumaydı.

İskoç fizikçi James Clerk Maxwell, insan gözünün renkleri algılaması üzerine yaptığı çalışmalardan hareketle kırmızı, yeşil ve mavi ışığın birleştirilmesiyle renkli görüntü oluşturulabileceğini öne sürdü.

1861 yılında fotoğrafçı Thomas Sutton’ın yardımıyla renkli bir kurdelenin üç farklı renk filtresi kullanılarak görüntüleri çekildi. Bu görüntüler yeniden birleştirildiğinde renkli bir görüntü ortaya çıktı.

National Museums Scotland, Maxwell’ın 1855’te önerdiği yöntemin 1861’de yapılan bu gösteride kullanıldığını ve sonraki renkli görüntüleme teknolojilerine temel oluşturduğunu belirtiyor. Bugün televizyonlardan bilgisayar ve telefon ekranlarına kadar kullandığımız RGB — kırmızı, yeşil ve mavi — sistemi aynı temel prensiple çalışıyor.

150 yılı aşkın süre önce yapılan bir deneyin bugün cebimizdeki telefon ekranlarının temel mantığında yaşamaya devam etmesi fotoğraf tarihinin belki de en ilginç ayrıntılarından biri.

Bunu da okuyun: Dünyanın Öncü Kadın Kaşifleri: Tarihe Geçen 7 Cesur Kadın

Dünya’nın Uzaydan İlk Fotoğrafı: 1946

İlk dijital fotoğraf teknolojisi ve internette yayımlanan erken dönem görüntüler

Fotoğrafçılığın sınırları zamanla yeryüzünü de aştı.

24 Ekim 1946 tarihinde, ABD’nin New Mexico eyaletindeki White Sands Missile Range’den fırlatılan bir V-2 roketine 35 mm’lik bir kamera yerleştirildi.

Roket yaklaşık 65 mil, yani 105 kilometre yüksekliğe ulaştı. Kamera yaklaşık her bir buçuk saniyede bir görüntü çekiyordu.

Roket daha sonra yüksek hızla yere çakıldı ancak içerisindeki film kurtarıldı.

NASA’ya göre bu görüntüler, Dünya’nın uzaydan çekilen ilk fotoğrafları oldu. Üstelik bu olay Sputnik’in fırlatılmasından yaklaşık 11 yıl önce gerçekleşmişti.

Bugün uzay teleskoplarından, uydulardan ve astronotlardan gelen yüksek çözünürlüklü Dünya fotoğraflarına alışığız. Ancak insanlığın gezegenine ilk kez uzaydan bakışı grenli siyah-beyaz karelerle başladı.

İlk Dijital Görüntü: 1957

Akıllı telefon kameralarının gerçek atalarından biri için 1957 yılına gitmemiz gerekiyor.

ABD Ulusal Standartlar Bürosu’nda — bugünkü adıyla NIST — çalışan bilgisayar bilimci Russell Kirsch, bir görüntünün bilgisayar tarafından işlenip işlenemeyeceğini merak ediyordu.

Kirsch ve çalışma arkadaşları dönen tamburlu bir tarayıcı geliştirdi ve Kirsch’ün üç aylık oğlu Walden’ın fotoğrafını bilgisayara aktardı.

Ortaya çıkan görüntü yalnızca 176 × 176 piksel boyutundaydı.

Bugünün milyonlarca piksel üreten telefon kameralarının yanında son derece küçük görünüyor. Ancak NIST, 1957’de oluşturulan bu görüntüyü ilk dijital görüntü olarak tanımlıyor.

Bu küçük bebek fotoğrafı, bilgisayarlı görüntü işlemenin gelişmesinde önemli bir kilometre taşı oldu. Dijital fotoğrafçılıktan tıbbi görüntülemeye, uydu görüntülerinden günümüz görüntü işleme teknolojilerine kadar çok geniş bir alanın önünü açtı.

World Wide Web’de Yayınlanan İlk Fotoğraf

Fotoğraf tarihindeki bir başka dönüm noktası da görüntülerin internet üzerinden paylaşılmaya başlanmasıydı.

1992 yılında CERN çevresinde kurulan mizahi müzik grubu Les Horribles Cernettes üyelerinin fotoğrafı, World Wide Web’in erken döneminde yayımlandı.

Guinness World Records bunu World Wide Web’de yayımlanan ilk fotoğraf olarak kaydediyor. Fotoğraf Silvano de Gennaro tarafından çekilmiş, bilgisayarda düzenlenmiş ve daha sonra World Wide Web’in mucidi Tim Berners-Lee tarafından web üzerinde kullanılmak üzere istenmişti.

Bugün Instagram’a her gün milyonlarca fotoğraf yüklenirken web üzerindeki fotoğraf paylaşımının başlangıcında küçük boyutlu tek bir grup fotoğrafının bulunması oldukça ilginç.

İlk dijital fotoğraf makinesi ve ilk kameralı telefon

Kodak mühendisi Steven Sasson, Aralık 1975’te kendi başına çalışan ilk dijital fotoğraf makinesi prototipini yaptı. Yaklaşık 3,6 kilo ağırlığındaki cihaz 100 × 100 piksellik (0,01 megapiksel) siyah beyaz görüntüleri kaset banda kaydediyordu ve tek bir kareyi kaydetmesi yaklaşık 23 saniye sürüyordu. Kodak bu buluşu ticari ürüne dönüştürmedi.

Telefonla çekilip anında paylaşılan ilk fotoğraf ise 11 Haziran 1997’ye tarihleniyor: Yazılımcı Philippe Kahn, bir dijital fotoğraf makinesini cep telefonuna bağladığı düzenekle yeni doğan kızı Sophie’nin fotoğrafını yaklaşık 2.000 kişiyle paylaştı. Kamerası gövdesine yerleşik ilk ticari telefonlar 2000 yılında Japonya ve Güney Kore’de satışa çıktı; Sharp J-SH04 ve Samsung SCH-V200 bu unvan için en sık anılan modeller.

Bugün telefonla çekilen fotoğraflar yalnızca görüntü değil, konum ve cihaz bilgisi gibi veriler de taşıyor; paylaşmadan önce fotoğraftaki konum bilgisini nasıl sileceğinizi bilmek işe yarar. Fotoğrafları gönderirken çözünürlük kaybını azaltmak için de WhatsApp’ta kalite düşmeden fotoğraf gönderme yollarına bakabilirsiniz.

Fotoğrafçılık tarihinin ilkleri: Zaman çizelgesi

YılİlkKim / nerede
1826–1827Günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafıJoseph Nicéphore Niépce, Fransa
1839Dagereotip yönteminin tanıtılmasıLouis Daguerre, Fransa
1839“İlk selfie” olarak anılan otoportreRobert Cornelius, ABD
1858İlk hava fotoğrafları (günümüze ulaşmadı)Nadar, Paris
1860Günümüze ulaşan en eski hava fotoğrafıJames Wallace Black, Boston
1861Üç renk filtresiyle renkli görüntü gösterimiJames Clerk Maxwell ve Thomas Sutton
1946Dünya’nın uzaydan ilk fotoğrafıV-2 roketi, White Sands (ABD)
1957İlk dijital görüntü (176 × 176 piksel)Russell Kirsch, NBS (bugünkü NIST)
1975İlk dijital fotoğraf makinesi prototipiSteven Sasson, Kodak
1992World Wide Web’de yayımlanan ilk fotoğrafLes Horribles Cernettes, CERN
1997Telefonla anında paylaşılan ilk fotoğrafPhilippe Kahn, ABD

Niépce’nin tek bir görüntü için saatlerce beklediği dönemden, karanlıkta birkaç kareyi birleştirip saniyeler içinde net fotoğraf üreten telefon kameralarına ulaşmak yaklaşık iki yüzyıl sürdü.

Kaynaklar

Bu içerik hazırlanırken Harry Ransom Center – University of Texas at Austin, Library of Congress, Smithsonian National Air and Space Museum, National Museums Scotland, NASA ve NIST kayıtlarından yararlanıldı.

Sık Sorulan Sorular

Dünyanın ilk fotoğrafını kim çekti?

Günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafı Joseph Nicéphore Niépce tarafından Fransa’da çekildi. “View from the Window at Le Gras” adlı görüntü 1826 veya 1827 yılına tarihleniyor.

Dünyanın ilk fotoğrafında ne var?

Fotoğrafta Niépce’nin Fransa’daki Le Gras adlı mülkünün üst katındaki bir pencereden görülen binalar ve çevredeki manzara bulunuyor.

İlk selfie’yi kim çekti?

Robert Cornelius’un 1839 tarihli otoportresi günümüze ulaşan en eski Amerikan portre fotoğrafı ve yaygın olarak ilk selfie olarak anılıyor.

İlk hava fotoğrafı ne zaman çekildi?

Nadar 1858’de balondan hava fotoğrafları çekti ancak görüntüler günümüze ulaşmadı. Günümüze ulaşan en eski hava fotoğrafı James Wallace Black tarafından 1860 yılında Boston üzerinde çekildi.

Dünya’nın uzaydan ilk fotoğrafı ne zaman çekildi?

NASA’ya göre Dünya’nın uzaydan ilk görüntüsü 24 Ekim 1946’da bir V-2 roketine yerleştirilen kamerayla çekildi.

İlk dijital fotoğraf ne zaman oluşturuldu?

Russell Kirsch ve ekibi 1957 yılında NIST’in öncülü olan National Bureau of Standards’da ilk dijital görüntüyü oluşturdu. Görüntü Kirsch’ün bebeği Walden’a aitti ve 176 × 176 piksel boyutundaydı.

Bu yazıda bir hata mı fark ettiniz? Bize bildirin.

Deniz Çelik

Yazar hakkında

Deniz Çelik

Avukat. 2017'de Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu; kendi hukuk bürosunda serbest avukat olarak çalışıyor. Merakça'nın kurucusu ve yayın sorumlusu; hukuk, çalışma hayatı ve tüketici hakları içeriklerini inceliyor.

Senin tepkin

Bu içerik sana nasıl hissettirdi?

Bir emoji seç; tepkin anında sayılsın.

Paylaş

Bu yazıyı faydalı bulduysan paylaşabilirsin.
WhatsApp’ta Paylaş
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.

İlk yorumu sen bırak

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen bırak.

Haftalık Merak

Merakını canlı tut.

Haftanın en iyi içerikleri ve yeni keşifler e-postana gelsin.