Dolabında temiz temiz duran tişörtler var ama o yine dün giydiği aynı tişörtü istiyor. Yıkamaya attığınızda kıyamet kopuyor; yerine neredeyse aynısını verseniz bile kabul etmiyor. Birkaç sabah üst üste yaşanınca insanın aklına ister istemez aynı soru geliyor: “Bu sadece bir inatlaşma mı, yoksa gözden kaçırdığım bir şey mi var?”
Tek bir cevap yok. Çünkü bir çocuk sevdiği kıyafeti görünüşü için seçebilirken başka bir çocuk aynı parçayı kumaşının verdiği his, tanıdık olması veya sabah ne giyeceğini yeniden düşünmek zorunda kalmamak için isteyebilir.
Aynı kıyafeti istemek her zaman “inat” anlamına gelmez
Küçük çocuklar gün içinde pek çok konuda yetişkinlerin kararlarına uymak zorunda kalır. Ne zaman evden çıkılacağı, nerede yemek yenileceği, ne zaman uyunacağı çoğunlukla onlar tarafından belirlenmez. Kıyafet ise kontrol edebilecekleri birkaç günlük karardan biridir.
CDC’nin ebeveynlere yönelik önerilerinde de küçük çocuklara sınırlı seçenekler sunmanın bağımsızlık ve karar verme becerilerini destekleyebileceği belirtiliyor. Örneğin “Ne giymek istiyorsun?” diye bütün dolabı açmak yerine iki uygun seçenek sunmak küçük çocuklar için daha yönetilebilir olabilir.
Fakat her kıyafet ısrarını yalnızca bağımsızlık isteğiyle açıklamak da doğru değil.
Çocuğunuz kırmızı tişörtünün üzerinde sevdiği bir karakter bulunduğu için onu tekrar tekrar seçiyorsa başka; etiketli, sert veya dar kıyafetlerin tamamını reddedip yalnızca yumuşak bir tişörtü kabul ediyorsa başka bir ipucuyla karşı karşıyasınız.
Kıyafetin kendisine mi, verdiği hisse mi bağlı?
Bunu anlamanın en kolay yolu birkaç gün “hangi kıyafeti seçtiğine” değil, hangi özellikleri kabul edip etmediğine bakmak.
Şunları gözlemleyebilirsiniz:
- Aynı kıyafet yıkamadayken aynı kumaş ve kalıptaki başka bir parçayı kabul ediyor mu?
- Etiket, kalın dikiş, lastik, düğme veya fermuar bulunan kıyafetlere daha fazla mı itiraz ediyor?
- Dar kıyafetleri mi, bol kıyafetleri mi sürekli reddediyor?
- Yeni alınmış kıyafet yerine yıkanmış ve yumuşamış eski parçaları mı tercih ediyor?
- Çorabın dikişini düzeltmek, etiketi çıkarmak veya kıyafetin kumaşını değiştirmek tepkisini azaltıyor mu?
Bu ayrıntılar sandığınızdan daha açıklayıcı olabilir.
NHS çocuk ergoterapi kaynaklarında bazı çocukların kıyafet etiketi, dikişi, kumaş dokusu, kırışıklık veya kıyafetin vücuda oturuşundan belirgin biçimde rahatsız olabildiği belirtiliyor. Yeni kıyafeti önceden yıkamak, rahatsız eden etiketleri gidermek ve çocuğun rahat ettiği kumaş özelliklerini dikkate almak önerilen pratik yaklaşımlar arasında.
American Academy of Pediatrics de dokunmaya ve kıyafet dokularına yönelik hassasiyetlerin farklı çocuklarda görülebileceğini belirtiyor. Burada önemli olan, “duyusal hassasiyet” ifadesini doğrudan bir tanıya çevirmemek. Aynı kıyafeti istemek tek başına herhangi bir nörogelişimsel durumun kanıtı değildir.
Sabah kavgasını büyütmeden nasıl yaklaşılabilir?
İlk hedef çocuğu sevdiği kıyafetten vazgeçirmeye çalışmak yerine, neden o kıyafeti seçtiğini anlamak olabilir.
Örneğin çocuk her sabah aynı yumuşak eşofmanı istiyorsa “Onu neden bu kadar seviyorsun?” diye sorabilirsiniz. Küçük bir çocuk sebebi ayrıntılı anlatamayabilir ama “Bu daha rahat”, “Bu kaşındırmıyor” veya “Bunu seviyorum” gibi kısa cevaplar bile yol gösterebilir.
Ardından seçimi biraz genişletmek mümkün.
Sevdiği kıyafete benzer iki uygun seçenek hazırlayıp “Bugün bunu mu, bunu mu giymek istersin?” demek, doğrudan “O kıyafeti artık giymeyeceksin” demekten daha az çatışma yaratabilir.
Her sabah giyinme meselesi son dakikaya kalıyorsa kıyafetleri akşamdan seçmek de işe yarayabilir. Sabah hazırlıklarının tamamı zor geçiyorsa Merakça’daki Çocukların Uyku Düzeni Okul Dönemine Nasıl Hazırlanır? yazısında anlatılan akşam ve sabah rutinleri bu süreci daha öngörülebilir hâle getirmek için kullanılabilir.
Bunu da okuyun: Çocuğum Her Şeye “Ben Yapacağım” Diyor: Ne Zaman Yardım Etmeli?
Sevdiği kıyafeti tamamen ortadan kaldırmak iyi fikir mi?
Bazen ebeveynin ilk tepkisi “Görmezse istemez” diyerek kıyafeti saklamak oluyor. Fakat çocuk o parçaya konfor veya öngörülebilirlik nedeniyle yöneliyorsa, kıyafetin aniden ortadan kaldırılması sorunu çözmek yerine sabah gerilimini artırabilir.
Hijyen nedeniyle aynı parçanın her gün giyilmesi mümkün değilse benzer kumaşta ve kalıpta alternatifler oluşturmak daha uygulanabilir olabilir. Çok sevilen ve bütçeye uygun bir temel kıyafetin aynı veya benzerinden ikinci bir tane bulunması da bazı ailelerin işini kolaylaştırabilir.
Yeni kıyafetleri ise en zor sabahın ortasında denetmek yerine evde zaman baskısı yokken tanıtmak daha mantıklı. Çocuk birkaç dakika giyip çıkarmak isteyebilir. Buradaki amaç bir anda bütün gardırobu değiştirmek değil, kabul ettiği seçeneklerin zamanla genişleyip genişlemediğini görmek.
Asıl ipucu, kıyafet dışındaki davranışlarda olabilir
Çocuk yalnızca favori tişörtünü seviyorsa bu tek başına fazla şey anlatmaz.
Fakat kıyafet değişimine gösterdiği yoğun tepkinin yanında yemeklerin aynı tabakta olması, belirli bir rotadan gitme, plan değişikliğine aşırı tepki verme veya farklı dokulara karşı belirgin rahatsızlık gibi başka örüntüler de varsa tabloyu bir bütün olarak değerlendirmek gerekir.
Benzer biçimde sorun yalnızca okuldan önce veya evden çıkarken ortaya çıkıyorsa zaman baskısı, yorgunluk ve geçişlerde zorlanma da rol oynuyor olabilir. Çocuğun davranışının günün belirli saatlerinde değiştiğini fark ediyorsanız Çocuğum Dışarıda Uslu Ama Evde Çok Huysuz: Neden? içeriğindeki “davranışın zamanını ve öncesinde olanları izleme” yaklaşımı burada da işe yarayabilir.
Bir haftalık küçük bir gözlem bazen “Neden hep bunu giyiyor?” sorusundan daha fazla bilgi verir: Hangi parçayı istedi, reddettiği kıyafette ne vardı, olay hangi saatte yaşandı ve alternatif sunulduğunda ne oldu?
Ne zaman profesyonel görüş almak gerekir?
Kıyafet tercihi tek başına tıbbi bir sorun anlamına gelmez. Fakat giyinme günlük yaşamı ciddi biçimde aksatıyorsa, çocuk mevsime uygun kıyafetleri dahi tolere edemiyorsa, okula veya dışarı çıkmak sürekli engelleniyorsa ya da kıyafet dışında da belirgin gelişimsel veya davranışsal kaygılarınız varsa çocuk doktoruyla görüşmek uygun olur.
Aynı şekilde çocuk kıyafetin “acıttığını” veya sürekli kaşındırdığını söylüyorsa fiziksel bir rahatsızlık ihtimalini de göz ardı etmemek gerekir.
CDC, ebeveynlerin çocuğun nasıl oynadığı, öğrendiği, konuştuğu, davrandığı veya hareket ettiği konusunda gelişimsel bir kaygısı olduğunda bunu sağlık profesyoneliyle paylaşmasını öneriyor. Değerlendirme gerektiğinde tek bir davranış üzerinden değil, çocuğun genel gelişimi ve günlük yaşamı üzerinden yapılır.
Sevdiği tişörtü üçüncü kez giymek isteyen bir çocuğun davranışını hemen “inat”, “takıntı” ya da bir tanı etiketiyle açıklamak gerekmiyor. Önce kıyafetin neyini sevdiğine bakmak daha yararlı: görünüşünü mü, dokusunu mu, tanıdık oluşunu mu, yoksa seçimin kendisine ait olmasını mı?
Bu ayrımı yakaladığınızda sabah yaşanan kıyafet tartışması da çoğu zaman çok daha anlaşılır bir hâle gelir.
Not: Her çocuk ve her durum farklıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; endişe verici, uzun süren veya günlük hayatı etkileyen durumlarda çocuk doktoru, psikolog ya da okul rehberlik servisinden destek alın.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.