Direksiyon 50 km/s hızda sakin, otoyola çıkınca titremeye başlıyor. Ya da normal giderken hiçbir şey yokken frene basınca direksiyon sağa sola hafifçe vuruyor. İki belirti birbirine benzese de kaynağı aynı olmayabilir.
Direksiyon titreşiminde en işe yarayan ipucu, titremenin hangi koşulda başladığıdır. Lastik ve jant balansı ilk akla gelen nedenlerden biri olsa da rot ayarı, lastik hasarı, fren sistemi veya süspansiyon parçaları da benzer şikâyetlere yol açabilir. Michelin de belirli hızlarda ortaya çıkan titreşimin balans sorununu düşündürdüğünü, sürekli yana çekmenin ise rot ayarıyla daha yakından ilişkili olabileceğini belirtiyor.
Direksiyon Belirli Bir Hızda Titriyorsa Balans İlk Şüphelilerden Biri
Balans, lastik ve janttan oluşan tekerlek grubunun dönerken ağırlığını dengeli biçimde dağıtmasını sağlar. Çok küçük bir ağırlık farkı bile tekerlek hızlandıkça titreşim oluşturabilir.
Bu yüzden balans problemi çoğu zaman şehir içindeki düşük hızlarda belirgin değildir. Araç hızlandığında direksiyonda, zeminde veya koltukta hissedilen bir titreşim ortaya çıkabilir; hız değiştiğinde titreşim azalabilir veya yeniden güçlenebilir. Michelin bunu balans bozukluğunun tipik belirtilerinden biri olarak gösteriyor. Continental da dengesiz tekerleklerin titreşime ve düzensiz lastik aşınmasına yol açabileceğini belirtiyor.
Sorun yakın zamanda lastik değişiminden sonra başladıysa, janta yeni lastik takıldıysa veya tekerlek sert bir çukura girdikten sonra titreşim oluştuysa balansın kontrol edilmesi mantıklı bir başlangıçtır.
Fakat balans yaptırıldığı hâlde titreşim sürüyorsa aynı işlemi tekrar tekrar yaptırmak yerine jant, lastik ve süspansiyon tarafının da incelenmesi gerekir. Michelin de balans işlemi titreşimi ortadan kaldırmazsa rot ayarı ve süspansiyon bileşenlerinin kontrol edilmesini öneriyor.
Rot Ayarı ile Balans Aynı Şey Değil
Sürücüler arasında “ön düzen yaptırmak” denildiğinde rot ve balans çoğu zaman aynı işlemmiş gibi konuşuluyor. Aslında iki farklı ayardan söz ediyoruz.
Balans, dönen lastik-jant grubundaki ağırlık dağılımıyla ilgilidir.
Rot ayarı ise tekerleklerin üreticinin belirlediği açılarda durmasını ve birbirleriyle doğru konumda çalışmasını hedefler. Continental’a göre bozuk rot ayarının yaygın belirtileri arasında düzensiz lastik aşınması, aracın bir tarafa çekmesi ve direksiyonun düz yolda merkezden kaçık durması bulunuyor.
Örneğin düz ve eğimsiz bir yolda direksiyonu düzgün tuttuğunuz hâlde araç sürekli sağa veya sola yöneliyorsa yalnızca balans makinesine bakılması yeterli olmayabilir.
Kaldırıma sert çıkmak, derin bir çukura girmek veya süspansiyon parçalarının değişmesi de tekerlek geometrisinin kontrol edilmesini gerektirebilir.
Lastik Basıncı ve Lastiğin Kendisi de Titreşimi Değiştirebilir
Direksiyon titremeye başladığında dört lastiğe yalnızca “havası var mı?” diye bakmak yeterli olmayabilir.
Ön lastiklerde belirgin basınç farkı, düzensiz aşınma veya yapısal hasar aracın yol tutuşunu değiştirebilir. Lastik basıncının rastgele bir değere göre değil, otomobil üreticisinin belirlediği değere göre ayarlanması gerekir. Merakça’daki Araç Lastik Basıncı Ne Kadar Olmalı? rehberinde doğru basıncın nereden bulunacağını ayrıntılı olarak anlatmıştık.
Lastiğin yanağındaki belirgin bir baloncuk veya şişlik ise farklı değerlendirilmelidir. Michelin, dışarı doğru oluşan böyle bir şişliğin lastiğin iç yapısında hasara işaret edebileceğini ve lastiğin değiştirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Uzun süre park etmiş araçlarda ise ilk hareketten sonra kısa süreli titreşim farklı bir nedenle görülebilir. Michelin’in “flat spotting” olarak tanımladığı durumda lastiğin yere basan bölümü geçici olarak biçim değiştirebilir; lastik ısınıp döndükçe titreşim kaybolabilir. Titreme devam ediyorsa bunun sıradan bir geçici deformasyon olduğu varsayılmamalı.
Direksiyon Sadece Fren Yaparken Titriyorsa Balansa Takılıp Kalmayın
Araç sabit hızda düzgün ilerliyor fakat frene basıldığında direksiyon titriyorsa arıza arayışı farklı bir yere kayar.
Brembo, fren diskinin kabul edilen sınırın üzerinde salınım yapmasının frenleme sırasında titreşim oluşturabileceğini belirtiyor. Disk ve balata arasındaki düzensiz temas da direksiyonda hissedilebilen titreşimlere yol açabiliyor.
Bu nedenle “direksiyon titriyor = balans bozuk” formülü her araç için doğru değil.
Frenleme sırasında titreşimle birlikte araç bir tarafa çekiyor, pedal anormal davranıyor veya fren performansında değişiklik hissediliyorsa konu sürüş konforundan çıkar ve güvenlik meselesine dönüşür. Bu tür belirtilerde aracı zorlamadan fren sisteminin profesyonel olarak kontrol edilmesi gerekir.
Merakça’daki Araç Muayenesinden Geçmek İçin Nelere Dikkat Edilmeli? yazısında da fren, direksiyon ve lastiklerdeki olağan dışı belirtilerin muayene gününe bırakılmaması gerektiğine değinmiştik.
Balans Düzgünse Ön Takım ve Süspansiyon Kontrol Edilebilir
Tekerlek balansı düzgün olduğu hâlde direksiyon titreşimi devam ediyorsa sorun lastik-jant grubunun dışına taşmış olabilir.
Amortisörler, amortisör üst bağlantıları ve direksiyon-süspansiyon sistemindeki aşınmış parçalar titreşimin araca aktarılmasını artırabilir. Monroe da düzgün bir yolda devam eden direksiyon titreşimlerinin aşınmış amortisör veya süspansiyon bileşenleriyle ilişkili olabileceğini belirtiyor.
Burada hangi parçanın arızalı olduğunu yalnızca titreşimin şekline bakarak kesinleştirmek mümkün değildir. Rot başı, rotil, burç, rulman ve benzeri parçaların boşluğu lift üzerinde kontrol gerektirebilir.
Sürücünün yapabileceği en faydalı şey teşhis koymaya çalışmak yerine titreşimin ne zaman gerçekleştiğini doğru tarif etmektir.
Servise giderken şu ayrıntıları not etmek işi kolaylaştırabilir:
- Titreşim hangi hız civarında başlıyor?
- Hız düşünce kayboluyor mu?
- Yalnızca fren yaparken mi ortaya çıkıyor?
- Araç düz yolda sağa veya sola çekiyor mu?
- Sorun lastik değişiminden veya sert bir çukura girdikten sonra mı başladı?
- Direksiyondan başka koltukta veya araç tabanında da titreşim hissediliyor mu?
Direksiyon Titreşimi Ne Zaman Ertelenmemeli?
Hafif bir balans titreşimi bile uzun süre görmezden gelinmemeli; ancak bazı belirtilerde daha hızlı hareket etmek gerekir.
Titreşim aniden ve güçlü biçimde başladıysa, direksiyonda ciddi boşluk oluştuysa, araç belirgin biçimde yön değiştiriyorsa veya lastikte dışarı doğru şişlik görülüyorsa aracı yüksek hızda kullanmaya devam etmek doğru değildir. Lastik yapısındaki belirgin şişlikler güvenlik riski taşıyabilir.
Sonuç
Direksiyon titreşiminde doğru soru “balans mı bozuk?” değil, “titreşim ne zaman ortaya çıkıyor?” olmalı.
Belirli hızlarda güçlenip azalan titreşimde lastik-jant balansı güçlü bir adaydır. Araç sürekli yana çekiyorsa rot ve ön düzen tarafına, yalnızca fren yaparken titreşim oluşuyorsa fren sistemine bakmak daha anlamlıdır. Balans yapıldığı hâlde sorun devam ediyorsa aynı işlemi tekrarlamak yerine lastik, jant ve süspansiyonun birlikte kontrol edilmesi sorunun kaynağına ulaşmayı kolaylaştırır.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.