Arkadaşım Yalnızken İyi Ama Başkalarının Yanında Beni Görmezden Geliyor

İkiniz yalnızken sohbet ediyor, şakalaşıyor, size derdini anlatıyor. Aynı kişi arkadaş grubuna girdiğiniz anda ise sanki orada değilmişsiniz gibi davranıyor. Söylediğinize cevap vermiyor, sizi konuşmaya dahil etmiyor ya da yanınıza yalnızca kimse yokken geliyor.

İnsanı en fazla düşündüren de bu tutarsızlık oluyor: “Hangisi gerçek davranışı?”

Tek bir buluşmadan bu soruya cevap vermek zor. Fakat aynı şey farklı ortamlarda tekrar ediyorsa, arkadaşınızın neden böyle davrandığından önce davranışın nasıl bir örüntü oluşturduğuna bakmak daha anlamlı.

Önce Şunu Ayırın: Kalabalıkta Dalgın mı, Size Karşı mı Değişiyor?

Kalabalık ortamlar bire bir sohbetten farklıdır. Bir kişi arkadaş grubunda daha hareketli olabilir, konuşmalar arasında dikkati dağılabilir veya herkese aynı ölçüde zaman ayıramayabilir. Grup sohbetlerinde sık yaşanan bir başka sorun da sözün sürekli kesilmesi; bununla nasıl başa çıkılabileceğini biri konuşurken sürekli sözümü kesiyor yazımızda ele aldık.

Burada asıl belirleyici olan, davranışın özellikle size yönelip yönelmediğidir.

Örneğin arkadaşınız masadaki herkesle konuşuyor fakat sizin söylediğiniz şeyleri sürekli cevapsız bırakıyorsa, yanına gittiğinizde başka tarafa dönüyorsa veya sizi tanımayan insanlara tanıştırmaktan bile kaçınıyorsa durum yalnızca “kalabalıkta dikkati dağılıyor” açıklamasıyla örtüşmeyebilir.

Sosyal psikolojide “audience effect” olarak incelenen çalışmalar, insanların başkaları tarafından gözlendiklerini düşündüklerinde davranışlarını ve kendilerini sunma biçimlerini değiştirebildiğini gösteriyor. Yani bir kişinin yalnızken ve grup içindeyken farklı davranması başlı başına şaşırtıcı değil. Fakat bu bilgi, sürekli görmezden gelmeyi haklı çıkarmaz; yalnızca davranışın olası açıklamalarından birini gösterir.

Neden Yalnızken İyi, Arkadaşlarının Yanında Soğuk Davranıyor Olabilir?

Bunun tek bir nedeni yok ve karşı taraf söylemediği sürece kesin sebebi bilmek mümkün değil.

Bazı insanlar bulundukları grubun onayını fazlasıyla önemser. Belirli kişilerle birlikteyken daha komik, daha mesafeli veya daha “havalı” görünmeye çalışabilir. Kabul edilme isteği insan davranışında güçlü bir motivasyondur. Aidiyet üzerine yapılan araştırmalar da sosyal bağ kurma ve sürdürme ihtiyacının insan davranışı üzerinde önemli etkileri olduğunu gösteriyor.

Başka bir ihtimal, iki farklı arkadaş çevresini bir araya getirmekte zorlanmasıdır. Arkadaşınız sizinle bire bir ilişkisini seviyordur fakat grupta nasıl davranacağını bilemiyordur.

Daha rahatsız edici ihtimal ise ilişkinin onun için ortama göre değer değiştirmesidir. Yalnız kaldığında yakınlığınızı arıyor, daha fazla değer verdiği veya etkilemek istediği kişiler geldiğinde sizi geri plana atıyorsa bu artık yalnızca sosyal beceriksizlik olarak değerlendirilmek zorunda değildir.

Burada niyet okumaya çalışmak yerine tekrar eden davranışa bakmak daha güvenilir.

Gerçekten Dışlanıyor musunuz?

Tek bir olayı büyütmek de sürekli yaşanan bir durumu küçümsemek de yanıltıcı olabilir.

Şu noktaları birlikte değerlendirin:

• Bu davranış farklı günlerde ve farklı gruplarda tekrar ediyor mu?
• Başkaları konuştuğunda ilgilenirken sizin sözünüzü düzenli biçimde cevapsız mı bırakıyor?
• Yalnız kaldığınız anda yeniden samimi hâline mi dönüyor?
• Rahatsız olduğunuzu söylediğinizde anlamaya mı çalışıyor, yoksa sizi “abartmakla” mı suçluyor?

İlk üç durum sık sık yaşanıyorsa ortada yalnızca kötü geçen bir akşam olmayabilir.

Psikoloji literatüründe bir kişinin görmezden gelinmesi veya sosyal etkileşimin dışında bırakılması “ostracism” kapsamında inceleniyor. Araştırmalar, kısa süreli dışlanma deneyimlerinin bile aidiyet, kontrol ve değer görme gibi temel psikolojik ihtiyaçları etkileyebildiğini gösteriyor.

Bu yüzden “Buna niye bu kadar takıldım?” diye kendinizi suçlamak yerine gerçekten tekrarlanan bir davranış olup olmadığını kontrol etmek daha yararlı.

Arkadaşınıza Ne Söyleyebilirsiniz?

Konuşmayı grubun ortasında yapmak yerine ikiniz yalnızken açmak genellikle daha sağlıklı bir başlangıç olur.

“Sen sahte bir arkadaşsın” veya “Milletin yanında beni küçük görüyorsun” gibi niyet yükleyen ifadeler karşı tarafı savunmaya geçirebilir.

Yaşadığınız olayı tarif etmek daha nettir:

“İkimiz yalnızken aramız gayet iyi ama kalabalıkta birkaç kez konuştuğumda cevap vermediğini ve beni sohbete dahil etmediğini fark ettim. O an kendimi dışlanmış hissediyorum. Bunun farkında mısın?”

Bu cümlede karşı tarafa etiket yapıştırılmıyor, niyet atfedilmiyor ve doğrudan yaşanan davranış konuşuluyor.

Sosyal dışlanma üzerine yapılan çalışmalar da belirsiz veya tamamen sessiz iletişim yerine açık iletişimin tarafların yaşanan durumu anlamasını kolaylaştırabileceğine işaret ediyor.

Bunu da okuyun: İlk Mesajı Hep Ben Atıyorum: Karşı Taraf İlgisiz mi, Yoksa İletişim Tarzı mı Farklı?

Cevabından Çok Sonraki Davranışına Bakın

Konuşmanın sonunda “Öyle yapmak istemedim” demesi rahatlatıcı olabilir. Ancak arkadaşlık hakkında daha güçlü bilgiyi sonraki buluşmalar verir.

Sizi dinleyip “Gerçekten fark etmemişim” dedikten sonra grup ortamında davranışını değiştirmeye çalışıyorsa sorun dikkatsizlikten veya sosyal ortamın etkisinden kaynaklanmış olabilir.

Fakat her konuşmada güzel bir açıklama yapıp aynı davranışı tekrar ediyorsa açıklama ile davranış arasında fark vardır. Benzer bir döngü, planları sürekli son anda iptal eden arkadaşlarda da görülebilir; böyle bir durumda nasıl sınır koyulabileceğini arkadaşım planları sürekli iptal ediyor yazımızda ele aldık.

Bir başka önemli işaret de rahatsızlığınızı dile getirdiğinizde verdiği tepkidir. Sizin deneyiminizi merak etmek yerine dalga geçiyor, sizi aşırı hassas olmakla suçluyor veya başkalarının yanında konuyu size karşı kullanıyorsa artık sorun yalnızca bir iletişim kazası değildir.

Bu Durum Ghosting mi?

Genellikle hayır.

Ghosting, kişinin açıklama yapmadan iletişimi belirgin biçimde kesmesi ve iletişim girişimlerine karşılık vermemesi durumunu anlatır. Buradaki problem ise iletişimin tamamen bitmesinden çok, kişinin size ortama göre farklı davranmasıdır.

Bu iki durum arasındaki farkı Merakça’daki Ghosting Nedir? Bir İnsan Neden Bir Anda İletişimi Keser? yazısında daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Benzer şekilde, yalnızken çok ilgili olup kalabalıkta mesafeli davranması tek başına love bombing anlamına da gelmez. Love bombing, yoğun ilgi ve yakınlığın ilişkinin farklı aşamalarında baskı, kontrol veya değersizleştirmeyle birlikte görülebildiği daha farklı bir ilişki örüntüsünü anlatır.

İlişki kavramlarını davranışın tamamına bakmadan etiket olarak kullanmak çoğu zaman durumu açıklamak yerine daha da karıştırır.

Arkadaşlığı Ne Zaman Yeniden Değerlendirmek Gerekir?

Arkadaşınızın her sosyal ortamda size aynı miktarda ilgi göstermesini beklemek gerçekçi olmayabilir. Sağlıklı arkadaşlığın ölçüsü sürekli ilgi değil, temel saygının ortam değiştiğinde ortadan kaybolmamasıdır.

Sizi tekrar tekrar yok sayıyor, yalnız kaldığında yakınlaşıp başkaları geldiğinde mesafe koyuyor, bunun sizi rahatsız ettiğini bildiği hâlde davranışını sürdürüyorsa şu soruyu sormak daha faydalı olabilir:

“Bu arkadaşlığın neden böyle olduğunu çözmeye mi çalışıyorum, yoksa bana iyi gelmeyen bir davranışın değişmesini mi bekliyorum?”

İkisi aynı şey değil.

Bir insanın davranışının sebebini anlamak, o davranışı kabul etmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez.

Arkadaşlığınızı hemen bitirmek zorunda değilsiniz. Önce açıkça konuşabilir, ardından davranışın değişip değişmediğini gözlemleyebilirsiniz. Fakat arkadaşlığın devam edebilmesi için sürekli sizin kendinizi kanıtlamanız, gruba kabul edilmeye çalışmanız veya görmezden gelinmeyi normalleştirmeniz gerekiyorsa mesafe koymak da makul bir seçenek olabilir.

Bunu da okuyun: Love Bombing Nedir? Aşk Bombardımanının Belirtileri Nelerdir?

Kaynakça

• Hamilton, A. F. de C. & Lind, F. (2016). Audience effects: what can they tell us about social neuroscience, theory of mind and autism? Culture and Brain, 4, 159–177. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5095155/
• Williams, K. D. & Nida, S. A. (2022). Ostracism and social exclusion: Implications for separation, social isolation, and loss. Current Opinion in Psychology, 47, 101353. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35662059/