Eski bir kitabı açtığınızda yayılan hafif vanilyalı, odunsu ve biraz da tozlu kokuyu hemen fark edersiniz. Bazı insanlara eski bir kütüphaneyi, bazılarına çocukluğunda okuduğu kitapları hatırlatan bu koku, aslında yalnızca nostaljik bir ayrıntı değildir. Sayfalardan yükselen kokunun arkasında, yıllar boyunca devam eden kimyasal bir değişim bulunur.
Peki eski kitaplar neden güzel kokar ve her kitabın kokusu neden aynı değildir?
Eski Kitap Kokusunun Kaynağı Nedir?
Kitap sayfalarının temel maddesi kâğıttır. Kâğıt ise büyük ölçüde bitkisel liflerden elde edilen selülozdan oluşur. Özellikle 19. yüzyılın ortalarından sonra üretilen birçok kâğıtta, oduna dayanıklılık kazandıran doğal bir madde olan lignin de bulunur.
Zaman ilerledikçe selüloz ve lignin; ışık, sıcaklık, nem ve havadaki oksijenin etkisiyle yavaş yavaş parçalanır. Bu süreçte uçucu organik bileşikler adı verilen maddeler açığa çıkar. Havaya karışabilen bu bileşiklerin birleşimi, eski kitaplara özgü kokuyu meydana getirir.
Yağmur sonrasında duyduğumuz kokunun da benzer şekilde bilimsel bir açıklaması vardır. Bu konunun ayrıntılarını yağmurdan sonra toprağın neden güzel koktuğunu anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.
Kitapların Vanilya Gibi Kokmasının Nedeni Ne?
Eski kitap kokusu tek bir maddeden oluşmaz. Araştırmalarda yaşlanan kâğıttan yüzlerce farklı uçucu bileşik yayılabildiği görülmüştür. Bunların bazıları tanıdığımız kokulara benzer:
- Vanilin, vanilyayı hatırlatan tatlı bir koku verir.
- Benzaldehit, badem benzeri bir koku oluşturabilir.
- Furfural, tatlı, ekmeğimsi ve odunsu notalar taşıyabilir.
- Bazı aldehitler ve alkoller ise çimen, toprak veya eski bir oda kokusunu çağrıştırabilir.
Bir kitabı kokladığımızda bu maddeleri ayrı ayrı algılamayız. Hepsinin birleşimi, “eski kitap kokusu” olarak tanımladığımız kendine özgü aromayı meydana getirir.
Her Eski Kitap Aynı mı Kokar?
Her kitabın üretiminde kullanılan kâğıt, mürekkep, yapıştırıcı, kapak ve cilt malzemesi aynı değildir. Kitabın nerede ve hangi koşullarda saklandığı da kokusunu etkiler.
Nemli bir ortamda kalan kitap ile kuru ve serin bir odada saklanan kitap farklı kokabilir. Sigara dumanı, yemek kokuları, ahşap raflar ve hatta kitabın uzun süre bulunduğu ev bile sayfalarda iz bırakabilir.
Bu nedenle eski bir kitabın kokusu, yalnızca yaşını değil geçmişte geçirdiği koşulları da yansıtır. Tıpkı geçmişte insanların zamanı nasıl ölçtüğünü gösteren araçlar gibi kitaplar da ait oldukları dönemin sessiz tanıklarıdır. Zamanın izini farklı bir açıdan keşfetmek isterseniz saatin icadı ve saatten önce zamanın nasıl ölçüldüğü hakkındaki yazımıza da göz atabilirsiniz.
Yeni Kitaplarla Eski Kitaplar Neden Farklı Kokar?
Yeni kitaplarda henüz bozulmaya başlamamış kâğıdın yanı sıra taze baskı mürekkebi, kaplama, tutkal ve cilt malzemelerinin kokusu daha baskındır. Bu nedenle yeni bir kitabın kokusu daha keskin ve matbaa kokusuna yakın olabilir.
Kitap yaşlandıkça yeni baskıya ait kokular azalır. Kâğıdın yapısındaki maddelerin parçalanmasıyla vanilyalı, odunsu ve hafif tozlu kokular belirginleşmeye başlar. Yani yeni ve eski kitap arasındaki koku farkı, kullanılan malzemeler kadar geçen zamanla da ilgilidir.
Eski Kitap Kokusunu Neden Severiz?
Bu kokuyu herkes aynı şekilde algılamasa da birçok insan eski kitap kokusunu huzurlu ve tanıdık bulur. Bunun nedenlerinden biri, koku duyusunun anılar ve duygularla güçlü bir bağlantıya sahip olmasıdır.
Eski kitap kokusu; okul kütüphanesini, aileden kalan kitapları, sahafları veya çocuklukta okunan bir hikâyeyi hatırlatabilir. Vanilya, ahşap ve kahveyi andıran sıcak koku notaları da bu deneyimin hoş algılanmasına katkıda bulunabilir.
Dünyayı nasıl algıladığımızı belirleyen duyularımızın şaşırtıcı özelliklerini merak ediyorsanız gözlerimiz ve görme duyumuz hakkındaki ilginç bilgiler yazımızı da okuyabilirsiniz.
Güzel Koku Aslında Yaşlanma Belirtisi mi?
Eski kitap kokusu hoşumuza gitse de bilimsel açıdan kâğıdın yavaşça yaşlandığını gösterir. Selüloz ve ligninin parçalanması zamanla sayfaların sararmasına, kırılganlaşmasına ve dayanıklılığını kaybetmesine yol açabilir.
Bu nedenle değerli kitapların doğrudan güneş almayan, aşırı sıcak ve nemden uzak ortamlarda saklanması gerekir. Kitapları hava almayan plastik poşetlere koymak veya rutubetli duvarlara yaslamak doğru değildir. Serin, temiz ve dengeli neme sahip bir ortam kitapların daha uzun süre korunmasına yardımcı olur.
Keskin küf kokusu ise sıradan eski kitap kokusuyla karıştırılmamalıdır. Sayfalarda lekeler, nem veya küf görülüyorsa kitap diğerlerinden ayrılmalı ve mümkünse bir kâğıt koruma uzmanına danışılmalıdır.
Kitapların Kokusu Geçmişten Gelen Bir İz
Eski kitapların güzel kokmasının nedeni, yalnızca üzerlerinde biriken toz değildir. Kâğıdı oluşturan maddelerin yıllar içinde parçalanması, vanilya, badem, ahşap ve toprak gibi kokular taşıyan bileşiklerin havaya karışmasına neden olur.
Bu koku aynı zamanda kitabın üretildiği malzemelerin, saklandığı ortamın ve geçirdiği yılların birleşimidir. Başka bir ifadeyle eski bir kitabı kokladığımızda, bir bakıma onun geçmişinden kalan kimyasal izleri de duyumsarız.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.