Çocuk yeni çizgi filmler arasından seçim yapabilecek durumdayken yine aynı bölümü açtırıyor. Karakterin birazdan ne söyleyeceğini biliyor, şarkıyı ezberlemiş, hatta sahne başlamadan ne olacağını anlatıyor. Buna rağmen sıkılmış görünmek yerine aynı keyifle izliyor.
Yetişkin gözüyle bakınca “Bunu zaten ezberledi, neden hâlâ izliyor?” diye düşünmek çok doğal. Çocuk açısından ise hikâyeyi bilmek, onu değersiz hâle getirmiyor.
Tekrar izlemek küçük çocuk için yalnızca eğlence değil; anlamayı kolaylaştıran, ayrıntıları fark etmesini sağlayan ve ne olacağını bildiği güvenli bir deneyim de olabilir.
İlk İzlemede Çocuk Her Şeyi Fark Etmiyor
Bir çizgi film yetişkin için oldukça basit görünebilir. Küçük bir çocuk için aynı anda takip edilmesi gereken çok daha fazla şey vardır:
Karakterler kim? Ne söylüyorlar? Nereye gidiyorlar? Neden üzgünler? Müzik neden değişti? Biraz önce görünen nesne neydi?
Hikâye ilk kez izlendiğinde çocuğun zihinsel kaynaklarının önemli bölümü temel olay örgüsünü anlamaya gider.
İkinci veya üçüncü izleyişte ise artık ana hikâyeyi bildiği için daha önce kaçırdığı ayrıntılara dikkat edebilir.
Bu yüzden çocuk bazen üçüncü izleyişte ilk kez bir kelimeyi tekrar eder, arka plandaki bir nesneyi fark eder veya karakterin neden öyle davrandığını sorar.
Aynı yapımı izliyor olabilir ama her seferinde tamamen aynı şeyi işlemiyor olabilir.
Tekrar Öğrenmeyi Kolaylaştırabilir
Tekrarın öğrenmeyle ilişkisi yalnızca çizgi filmlere özgü değil.
12–21 aylık çocuklarla yapılan bir çalışmada, video üzerinden gösterilen davranışa daha uzun ve tekrarlı biçimde maruz kalmanın daha sonra o davranışı hatırlama ve taklit etme performansını artırabildiği görüldü.
Benzer bir etki hikâyelerde de ortaya çıkıyor.
Üç yaşındaki çocuklarla yapılan başka bir araştırmada, aynı yeni kelimelerin geçtiği farklı hikâyeleri dinlemek yerine aynı hikâyeyi tekrar tekrar dinleyen çocukların yeni kelimeleri daha iyi hatırladığı bulundu.
Bunun nedenlerinden biri basit: Hikâyeyi zaten bilen çocuk, bir sonraki sefer bütün dikkatini olay örgüsünü çözmeye harcamak zorunda kalmıyor.
Böylece yeni kelimelere, ifadelerin anlamına veya küçük ayrıntılara daha fazla dikkat ayırabiliyor.
“Birazdan Ne Olacağını Biliyorum” Hissi Hoşlarına Gider
Çocukların tekrar sevgisinin yalnızca öğrenmeyle ilgili olması gerekmiyor.
Tanıdık bir hikâyede sürpriz azalır.
Çocuk hangi karakterin geleceğini, korkutucu sahnenin nasıl biteceğini ve sonunda her şeyin yoluna girip girmeyeceğini bilir.
Bu öngörülebilirlik küçük çocuk için rahatlatıcı olabilir.
Üstelik hikâyenin sonunu biliyor olmak çocuğa bir tür ustalık hissi de verir.
Karakterden önce repliği söylemek, şarkının hangi anda başlayacağını bilmek veya “Şimdi buraya düşecek!” diyerek olayı önceden tahmin etmek aslında çocuğun hikâyeyi artık ne kadar iyi bildiğini göstermesinin bir yoludur.
Benzer bir mekanizma, çocukların bazen cevabını bildikleri soruları tekrar tekrar sormasında da görülebilir. Merakça’da çocukların neden aynı soruyu tekrar tekrar sorabildiğini ayrıca ele aldık.
Tekrar İzlerken Dil Öğreniyor Olabilir
Çocuk programlarında tekrar eden şarkılar, kısa ifadeler, karakter isimleri ve belirli kalıplar sık kullanılır.
Çocuğun aynı bölümü yeniden izlemesi bu ifadeleri tekrar tekrar duyması anlamına gelir.
Bu da özellikle yaşına uygun, dili anlaşılır içeriklerde bazı kelime ve ifadelerin öğrenilmesini kolaylaştırabilir.
Fakat burada önemli bir ayrım var:
Ekrandaki tekrar, gerçek insan etkileşiminin yerine geçmez.
American Academy of Pediatrics, çocukla birlikte izlemenin ekrandaki içeriği konuşmaya, açıklamaya ve gerçek hayatla ilişkilendirmeye fırsat verdiğini vurguluyor. Örneğin ekranda bir karakter oyuncağını arkadaşıyla paylaşıyorsa “Bak, arkadaşına verdi. Sence neden yaptı?” gibi kısa bir konuşma içeriği pasif izleme deneyiminden çıkarabilir.
Sevdiği Karakterlerle Yeniden Buluşmak da İşin İçinde
Yetişkinlerin sevdiği filmi yıllar sonra yeniden izlemesi veya bildiği bir şarkıyı onlarca kez dinlemesi aslında bundan tamamen farklı değil.
Çocuk da sevdiği karakterleri yeniden görmekten keyif alabilir.
Özellikle küçük yaşlarda çizgi film karakterleri yalnızca hikâyedeki figürler değildir. Çocuk onların konuşma biçimlerini taklit eder, oyunlarında onları canlandırır ve gün içinde yaşadığı olayları bu karakterlerle ilişkilendirebilir.
Bu nedenle “Zaten sonunu biliyorsun” yetişkin için güçlü bir gerekçeyken çocuk için pek anlamlı olmayabilir.
Çünkü amacı yalnızca sonunu öğrenmek değildir.
Aynı Çizgi Filmi İzlemek Zararlı mı?
Tek başına aynı çizgi filmi tekrar izlemek genellikle problem olarak değerlendirilmez.
Daha önemli sorular şunlardır:
- İçerik çocuğun yaşına uygun mu?
- Günlük ekran kullanımı diğer etkinliklerin önüne geçiyor mu?
- Çocuk oyun oynuyor, hareket ediyor ve insanlarla etkileşim kuruyor mu?
- Ekran uyku düzenini bozuyor mu?
- İzleme bittikten sonra başka etkinliğe geçebiliyor mu?
Yani mesele “aynı bölümü kaç kere izledi?” sorusundan daha geniş.
Örneğin çocuk bir haftadır her gün aynı 20 dakikalık çizgi filmi izliyor ama günün geri kalanında oynuyor, kitap okuyor, dışarı çıkıyor ve ailesiyle etkileşim kuruyorsa bu durumla; saatler boyunca ekran karşısında kalması aynı şey değildir.
Ekran kullanımında yaşa göre süre ve içerik dengesini merak ediyorsanız çocuklarda ekran süresi ne kadar olmalı? yazımızdaki güncel önerilere bakabilirsiniz.
“Başka Bir Şey Açalım” Demek Gerekir mi?
Her tekrar isteğini engellemek gerekmiyor.
Aynı çizgi filmi yeniden izlemek çocuğa gerçekten keyif veriyorsa ve ekran kullanımında genel bir denge varsa bir süre aynı içeriğe dönmesi şaşırtıcı değildir.
Bununla birlikte seçenekleri yavaşça genişletebilirsiniz.
Örneğin sevdiği çizgi film hayvanlarla ilgiliyse, ardından aynı hayvan hakkında kitap okumak, oyuncaklarla sahneyi canlandırmak veya dışarıda benzer bir şey aramak ekran deneyimini gerçek dünyaya taşıyabilir.
Böylece çocuğun sevdiği tekrar duygusunu tamamen bozmadan yeni deneyimler eklenmiş olur.
Ne Zaman Daha Yakından Bakmak Gerekir?
Tek başına aynı çizgi filmi defalarca istemek bir gelişimsel problem veya herhangi bir tanının göstergesi değildir.
Ancak ekran kullanımı günün büyük bölümünü kaplamaya başladıysa, uyku, yemek, oyun veya sosyal etkileşimin belirgin biçimde önüne geçiyorsa ya da ekran kapandığında yönetilmesi çok zor ve sürekli krizler yaşanıyorsa davranışı yalnızca “en sevdiği çizgi film” olarak değerlendirmemek gerekir.
Burada odak tekrardan çok, ekranın çocuğun günlük yaşamındaki yeri olmalı.
Çocuk İçin Tekrar, Aynı Şeyi Yapmak Değildir
Yetişkin izlediği bir bölümde hikâyeyi birkaç dakikada kavrayabilir. Çocuk ise aynı içeriği her izleyişinde başka bir ayrıntıyı işleyebilir.
İlk seferinde karakteri tanır.
Sonraki izleyişte cümleyi hatırlar.
Bir süre sonra şarkıya eşlik eder.
Daha sonra olayın nedenini açıklamaya başlar.
Bu yüzden sevdiği çizgi filmi yeniden açtırması her zaman “yeni bir şey istemiyor” anlamına gelmez.
Bazen tam tersidir: Bildik bir hikâyenin içinde hâlâ öğrenilecek yeni şeyler buluyordur.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.