Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır? Saat Ücreti, 45 Saat Kuralı ve Örnek

Haftalık çalışma sürenizi doğru saymaktan saat ücretini bulmaya, 40 saatlik sözleşmelerdeki yüzde 25’lik farktan denkleştirmeye kadar fazla mesai hesabının her adımı ve bordroda kontrol edilecek noktalar.

Hukuki inceleme: Av. Deniz Çelik, Avukat, İzmir Barosu ·

Fazla mesai, bir haftada 45 saati aşan her çalışma saati için normal saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla, yani 1,5 katıyla ödenir. Aylık ücretlilerde saat ücreti, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur. 45.000 TL brüt maaş alan biri için bu, saat başına 200 TL, fazla çalışılan her saat için 300 TL brüt demektir.

Hesabın kendisi basittir; sonucu değiştiren, hangi saatlerin fazla mesai sayıldığıdır. Sırayla şu dört adım izlenir:

  1. Haftalık gerçek çalışma süresini bulun. İşe giriş-çıkış saatlerinden ara dinlenmelerini düşün.
  2. 45 saati aşan kısmı ayırın. Sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altındaysa, o süre ile 45 saat arasındaki kısmı ayrıca not edin.
  3. Saat ücretinizi hesaplayın. Aylık brüt ücret ÷ 225.
  4. Zamlı ücreti uygulayın. 45 saati aşan saatler × saat ücreti × 1,5; varsa 45 saate kadar olan fazla süreler × saat ücreti × 1,25.

Örnek hesap: Haftada 50 saat çalışan biri

Aylık brüt ücreti 45.000 TL olan bir çalışan, pazartesiden cumaya 08.00–19.00 arasında çalışıyor ve her gün bir saat öğle arası kullanıyor. Cumartesi ve pazar çalışmıyor.

AdımİşlemSonuç
Günlük çalışma11 saat − 1 saat ara dinlenme10 saat
Haftalık çalışma10 saat × 5 gün50 saat
Haftalık fazla mesai50 − 455 saat
Saat ücreti45.000 TL ÷ 225200 TL
Fazla mesai saat ücreti200 TL × 1,5300 TL
Haftalık fazla mesai ücreti5 saat × 300 TL1.500 TL
4 haftalık toplam20 saat × 300 TL6.000 TL brüt
Örnek hesaptır. Ay içindeki hafta sayısı bordro dönemine göre değişir; fazla saatler her hafta ayrı ayrı bulunur.

Burada sık yapılan bir hata var: 300 TL, fazla çalışılan saatin toplam karşılığıdır. Aylık maaş 45 saatlik haftayı zaten ödediği için bu saatlere 200 TL normal ücret ayrıca eklenmez. Zammın neden yüzde 50 olduğunu ve serbest zamanla ilişkisini fazla mesai ücretinin neden normal ücretten fazla olduğunu anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Aynı hesap 2026 brüt asgari ücreti (33.030 TL) için yapıldığında saat ücreti 146,80 TL, fazla çalışılan saatin karşılığı 220,20 TL brüt olur. Kendi ücretiniz ve saatlerinizle sonucu görmek için fazla mesai ücreti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Haftalık 45 saati sayarken nelere dikkat edilir?

Fazla mesai günlük değil haftalık bakılarak bulunur. Bir gün 11 saat çalışıp ertesi gün 5 saat çalıştıysanız, haftanın toplamı 45 saati aşmıyorsa fazla mesai doğmaz. Sayarken şu kurallar işinize yarar:

  • Ara dinlenmesi düşülür. Kanuna göre 7,5 saati aşan işlerde en az bir saat ara dinlenmesi verilir ve bu süre çalışmadan sayılmaz (İş K. m.68). Fiilen ara vermeden çalıştıysanız, o süre çalışma süresine girer; bunu ispat etmeniz gerekir.
  • Bazı süreler çalışmadan sayılır. İşveren tarafından başka bir yere iş için gönderildiğinizde yolda geçen süre ve işyerinde iş beklerken boş geçen süre çalışma süresidir (İş K. m.66). Sırf sosyal yardım olarak verilen servisle işe gidiş-geliş ise sayılmaz.
  • Hafta sonu çalışması da toplama girer. Cumartesi ya da pazar çalıştığınız saatler o haftanın toplamına eklenir; toplam 45 saati aşıyorsa aşan kısım zamlı ödenir.
  • Bayram günleri ayrı bir kalemdir. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışmanın karşılığı ayrıca bir günlük ücrettir; bu, fazla mesainin yerine geçmez. Hesabın ayrıntısını resmî tatilde çalışma ücreti yazımızda anlattık.

Gece çalışmasında ayrı bir sınır var: Saat 20.00 ile 06.00 arasındaki gece döneminde işçi kural olarak 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz ve kanun gece çalışmasında fazla mesai yapılmasını yasaklar (İş K. m.41, m.69). Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde yazılı onayla daha uzun gece çalışması mümkündür. Yasağa rağmen fazla çalışma yaptırıldıysa ücretin ödenmesi gerekir; işverenin kurala aykırı davranması bu hakkı ortadan kaldırmaz.

Sözleşmeniz 40 saatse: yüzde 25’lik fazla süreler

Bazı iş sözleşmelerinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında, örneğin 40 saat olarak belirlenir. Bu durumda 40 ile 45 saat arasındaki çalışmalara “fazla sürelerle çalışma” denir ve bu saatler saat ücretinin yüzde 25 fazlasıyla, yani 1,25 katıyla ödenir. 45 saati aşan kısım ise yine yüzde 50 zamlıdır.

Örneğin sözleşmesi haftalık 40 saat olan biri bir haftada 48 saat çalıştıysa, ilk 5 saat (40–45 arası) 1,25 katla, kalan 3 saat (45’in üstü) 1,5 katla hesaplanır. Bu çalışanların saat ücreti, aylık ücretin sözleşmedeki aylık çalışma saatine bölünmesiyle bulunduğu için 225’e bölme kuralı her zaman doğrudan uygulanmaz; bordronuzda kullanılan böleni kontrol edin.

Denkleştirme uygulanıyorsa hesap nasıl değişir?

Elle yazılmış hesapların bulunduğu not defterinin yanında hesap makinesinde işlem yapan el
Denkleştirmede fazla mesai haftalık değil, dönem sonundaki ortalamaya bakılarak bulunur.

Denkleştirmede haftalık 45 saat, haftanın günlerine farklı biçimde dağıtılır. Taraflar anlaşırsa bazı haftalarda 45 saatten fazla, bazı haftalarda daha az çalışılabilir; yeter ki iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmasın ve günlük çalışma 11 saati geçmesin (İş K. m.63). Bu süre toplu iş sözleşmesiyle dört aya, turizm sektöründe altı aya kadar uzatılabilir.

Sekiz haftalık dönemToplam çalışmaHaftalık ortalamaFazla mesai
4 hafta × 50 saat + 4 hafta × 40 saat360 saat45 saatYok
4 hafta × 52 saat + 4 hafta × 40 saat368 saat46 saat8 saat (368 − 360)
Örnek hesaptır; denkleştirme döneminin iki ay olduğu varsayılmıştır.

Denkleştirme kendiliğinden uygulanmaz; sözleşmede ya da ayrı bir yazılı anlaşmada kararlaştırılmış olması ve dönem içindeki saatlerin kayıt altına alınması gerekir. Bu şartlar yoksa 45 saati aşan her hafta kendi içinde değerlendirilir.

Yıllık 270 saat sınırı ve işçinin onayı

Bir çalışana yılda en fazla 270 saat fazla mesai yaptırılabilir (İş K. m.41). Bu, ayda ortalama 22,5 saate denk gelir. Sınırın aşılması ödeme yükümlülüğünü kaldırmaz: 270 saati aşan çalışmaların da zamlı ücreti ödenir; sınırın aşılması işveren açısından kanuna aykırılık oluşturur, işçinin ücret hakkını azaltmaz.

Fazla mesai için işçinin yazılı onayı gerekir. Fazla Çalışma Yönetmeliği’ne göre bu onay iş sözleşmesi yapılırken ya da ihtiyaç doğduğunda alınır ve özlük dosyasında saklanır; işçi onayını 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir. Arıza, acil onarım ya da zorlayıcı sebep gibi zorunlu nedenlerle yapılan fazla çalışmada onay aranmaz (İş K. m.42); işçinin bu durumlarda fazla çalışmaya katlanması beklenir, ancak ücret hakkı aynen devam eder ve kendisine uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

“Fazla mesai ücrete dahildir” maddesi

Bazı sözleşmelerde fazla çalışma ücretinin maaşa dahil olduğu yazar. Yargıtay bu maddeyi sınırlı olarak geçerli sayıyor: Yalnızca yıllık 270 saate kadar olan fazla mesaiyi kapsar ve ücret asgari ücret düzeyinde ya da ona çok yakınsa uygulanmaz. 270 saati aşan çalışmaların zamlı ücreti her durumda ayrıca ödenmelidir.

Para yerine serbest zaman seçerseniz

İsterseniz zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilirsiniz: Fazla çalıştığınız her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığınız her saat için 1 saat 15 dakika (İş K. m.41). Bu tercih işçiye aittir; işveren tek başına “parasını değil iznini veririz” diyemez. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma saatleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılmalıdır. Örnekteki çalışanın dört haftalık 20 saati için bu, 30 saat serbest zamana karşılık gelir.

Bordroda kontrol ve ödenmeyen fazla mesai

Fazla mesai ücreti brüt bir ödemedir; SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Aynı fazla mesai, yıl sonuna doğru üst vergi dilimine geçtiğinizde daha az net bırakabilir. Ödemenin netini görmek için o ayın toplam brütünü brütten nete maaş hesaplama aracına girebilirsiniz.

  • Kayıt tutun: Fazla mesaiyi ispat yükü işçidedir. Giriş-çıkış kayıtları, vardiya listeleri, e-posta saatleri ve tanıklar ileride işinize yarar.
  • İmzalı bordroya dikkat: Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ve imzaladıysanız, daha fazla çalıştığınızı ispat etmeniz zorlaşır. Eksik olduğunu düşünüyorsanız bordroya itiraz şerhi düşerek (ihtirazi kayıtla) imzalayın.
  • Süre: Ücret alacakları beş yılda zamanaşımına uğrar (İş K. m.32). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Fazla mesainin düzenli olarak ödenmemesi, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkânı verir. Bu yolla ayrılırken hangi tazminatların istenebileceğini kıdem tazminatı şartları yazımızda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Cumartesi çalışmak fazla mesai sayılır mı?

Tek başına sayılmaz. Haftanın altı günü çalışılan işyerlerinde cumartesi normal iş günüdür. Belirleyici olan haftalık toplamdır: Cumartesi dahil toplam 45 saati aşıyorsa aşan kısım fazla mesaidir.

Fazla mesai yapmayı reddedebilir miyim?

Yazılı onay vermediyseniz, zorunlu nedenler dışında fazla çalışmayı kabul etmek zorunda değilsiniz. Onay verdiyseniz 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilirsiniz.

Kısmi süreli çalışan fazla mesai yapabilir mi?

Kısmi süreli çalışanın sözleşmesindeki sürenin üzerinde çalışması, haftalık 45 saate kadar fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir ve 1,25 katla ödenir; 45 saati aşarsa o kısım 1,5 katla ödenir.

Kaynaklar

Mevzuat bilgileri 15 Ekim 2026’da kontrol edildi. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta hukuki görüş yerine geçmez.

Bu yazıda bir hata mı fark ettiniz? Bize bildirin.

Merakça Editör Ekibi

Yazar hakkında

Merakça Editör Ekibi

Merakça Editör Ekibi; teknoloji, yaşam, kültür, seyahat, eğitim ve gündelik hayata dair merak edilen konuları araştırarak anlaşılır içerikler hazırlar. Yazılar güvenilir kaynaklardan yararlanılarak kontrol edilir ve gerektiğinde güncellenir.

Senin tepkin

Bu içerik sana nasıl hissettirdi?

Bir emoji seç; tepkin anında sayılsın.

Paylaş

Bu yazıyı faydalı bulduysan paylaşabilirsin.
WhatsApp’ta Paylaş
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.

İlk yorumu sen bırak

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen bırak.

Haftalık Merak

Merakını canlı tut.

Haftanın en iyi içerikleri ve yeni keşifler e-postana gelsin.