Beslenme çantasını sabah özenle hazırlıyorsunuz. Çocuk eve geliyor, fermuarı açıyorsunuz ve sandviç neredeyse hiç dokunulmadan geri dönmüş. Ertesi gün sevdiği başka bir yiyecek koyuyorsunuz; sonuç yine aynı.
İlk düşünce genellikle “Demek ki bunu da sevmiyor” oluyor. Oysa çocuk evde aynı yiyeceği rahatça yiyorsa mesele yalnızca damak tadı olmayabilir. Okulda yemek yememek; yeni ortama alışamamaktan yemek için ayrılan sürenin kısa gelmesine, kalabalıktan yiyeceğin kokusuna kadar birbirinden farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Bu nedenle çözüm, beslenme çantasına sürekli yeni yiyecekler eklemekten önce çocuğun nerede ve hangi koşulda yemediğini anlamakla başlamalıdır.
Önce Şunu Ayırın: Evde de mi Yemiyor, Sadece Okulda mı?
Bu ayrım oldukça işe yarar.
Çocuk kahvaltısını ve akşam yemeğini evde normal şekilde yiyebiliyor, hafta sonlarında iştahında belirgin sorun görülmüyor ancak okuldan beslenme çantası sürekli dolu dönüyorsa önce okul ortamına bakmak gerekir.
Buna karşılık çocuk evde de çok az sayıda yiyecek kabul ediyor, yeni yiyecek gördüğünde yoğun şekilde rahatsız oluyor, belirli kokulara veya dokulara tahammül edemiyor ya da genel olarak yemek yemekten kaçınıyorsa konu yalnızca okul öğünü olmayabilir.
Seçici yeme çocuklukta sık görülebilir. American Academy of Pediatrics (AAP), bazı dönemlerde çocukların belirli yiyecekleri reddetmesinin yaygın olduğunu ve baskı yapmak yerine farklı yiyecekleri zaman içinde yeniden sunmanın daha uygun olduğunu belirtiyor.
Yani okuldan yarım sandviçle dönmek ile gün boyunca çok sınırlı miktarda ve çeşitte beslenmek aynı durum değildir.
Yeni Okul Ortamında Yemek Yemek Çocuğa Garip Gelebilir
Yetişkin açısından yemek saati günlük rutinin sıradan bir parçasıdır. Okula yeni başlayan bir çocuk açısından ise aynı anda pek çok yeni şey yaşanır: farklı bir sınıf, öğretmen, arkadaşlar, kurallar, tuvalet düzeni ve yemek yenecek yeni bir ortam.
Bazı çocuklar ilk günlerde okulda tuvalete gitmek istemediği gibi başkalarının yanında yemek yerken de rahat hissetmeyebilir.
Çocuğunuz özellikle okula yeni başladıysa birkaç günlük veya haftalık uyum sürecini hesaba katmak gerekir. Merakça’daki 1. Sınıf Uyum Haftası rehberinde de çocukların okulun günlük düzenine alışmasının zaman alabileceğini ele almıştık.
Burada çocuğa:
“Niye yine yemedin?”
diye sormak yerine daha somut sorular daha fazla bilgi verebilir:
“Yemek yerken nerede oturuyorsunuz?”
“Yanında kimler oluyor?”
“Yemeğe başladığında zaman yeterli geliyor mu?”
“Çantandaki hangi şeyi yemek daha kolay oluyor?”
Böylece çocuk kendini savunmak zorunda kalmadan okulda neler olduğunu anlatabilir.
Sorun İştah Değil, Yemek İçin Ayrılan Süre Olabilir
Beslenme teneffüsü kâğıt üzerinde yeterince uzun görünebilir. Fakat çocuğun gerçekten yemek yiyebildiği süre bunun tamamı değildir.
El yıkamak, yemek alanına gitmek, sıraya girmek, masaya oturmak, beslenme çantasını açmak, ambalajları çıkarmak ve sonrasında toparlanmak gerçek yeme süresini azaltabilir.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), öğrencilerin öğle yemeğini aldıktan ve oturduktan sonra en az 20 dakika yemek yiyebilecek zamana sahip olmasını öneriyor. Kurum, yetersiz sürenin çocukların okul öğününü daha az tüketmesiyle ilişkili olduğunu belirtiyor.
Bunu destekleyen kontrollü bir çalışmada da 20 dakikalık oturarak yemek süresinin 10 dakikaya kıyasla çocukların bazı yiyecekleri daha fazla tüketmesi ve daha az yiyecek israf etmesiyle ilişkili olduğu bulundu.
Bu yüzden her gün yarım kalan beslenme çantasında yalnızca “Ne koydum?” sorusuna değil, “Bunu yemek için ne kadar zamanı vardı?” sorusuna da bakmak gerekir.
Beslenme Çantasındaki Yemek Evdekiyle Aynı Kalmayabilir
Sabah hazırlanmış peynirli sandviç öğle saatine geldiğinde evde yeni yapılmış hâliyle aynı olmayabilir.
Ekmek yumuşayabilir, meyvenin görüntüsü değişebilir, sıcak hazırlanan bir yiyecek soğuyabilir veya kapalı kutudaki yiyeceklerin kokuları birbirine karışabilir.
Yetişkin için küçük görünen bu farklılıklar bazı çocuklarda yeterince rahatsız edici olabilir.
Özellikle belirli doku, koku, sıcaklık veya görüntülere karşı hassas çocuklarda yiyeceğin “aynı yemek” olması kabul edilmesi için yeterli olmayabilir. NHS kaynakları, belirgin seçici yemede yiyeceklerin tat, koku, görüntü ve dokusunun bazı çocuklar için önemli olabileceğini belirtiyor.
Bu durumda sürekli farklı tarif denemeden önce eve dönen yiyeceklerde bir örüntü arayın.
Örneğin kuru kraker veya meyve yeniyor ama sandviçler sürekli kalıyorsa yalnızca “sandviç sevmiyor” demeyin. Çocuğa sandviçin okulda nasıl göründüğünü, kokusunu veya dokusunu sorun.
Arkadaşlarının Yanında Yemekten Çekiniyor Olabilir
Okulda yemek aynı zamanda sosyal bir etkinliktir.
Çocuk başkalarının ne getirdiğine bakabilir, kendi beslenmesinin farklı olduğunu düşünebilir veya yiyeceğinin kokusuyla ilgili yorum yapılmasından çekinebilir. Bazı çocuklar ise yemek yerken görülmekten bile utanabilir.
Burada hemen “Birisi seninle dalga mı geçiyor?” şeklinde yönlendirici bir soru sormak yerine:
“Yemek saatinde sınıfta ortam nasıl oluyor?”
“Çocuklar birbirlerinin yemekleri hakkında konuşuyor mu?”
“Beslenme saatinde seni rahatsız eden bir şey var mı?”
gibi daha açık sorular kullanılabilir.
Çocuk belirli bir arkadaşın yorumu, alay edilme veya dışlanma gibi bir durumdan söz ediyorsa mesele menüyü değiştirmekten çıkıp okul ortamını değerlendirmeye dönüşür.
Bunu da okuyun: Çocuğum Dışarıda Uslu Ama Evde Çok Huysuz: Neden?
Beslenme Çantasını Her Gün Daha Cazip Hâle Getirmeye Çalışmayın
Çocuk yemediğinde ailelerin doğal tepkisi ertesi gün daha sevilen, daha dikkat çekici veya daha fazla seçenek içeren bir çanta hazırlamaktır.
Bir noktadan sonra çanta küçük bir açık büfeye dönüşebilir.
Bunun yerine çocukla birlikte, okulda gerçekten yiyebildiği birkaç güvenilir seçeneği belirlemek daha işlevsel olabilir. AAP de çocukların öğle yemeklerinin hazırlanmasına katılmasının yeme ihtimalini artırabileceğini belirtiyor.
Örneğin çocuk iki sandviç arasından birini, iki meyve arasından birini seçebilir. Böylece bütün sorumluluk çocuğa bırakılmadan küçük bir kontrol alanı verilmiş olur.
Yeni veya daha az sevdiği yiyecekleri denetmek istiyorsanız bunu okul öğününü bir deneme alanına çevirmeden yapmak daha rahat olabilir. Okulda mutlaka yiyebildiği en az bir tanıdık yiyeceğin bulunması, özellikle seçici çocuklarda öğünün tamamen boş geçmesini önleyebilir.
“Yemezsen Akşam…” Baskısı Sorunu Büyütebilir
Beslenme çantası birkaç gün üst üste dolu geldiğinde ebeveynin kaygılanması anlaşılır.
Fakat:
“Bugün hepsini bitireceksin.”
“Öğretmenine söyleyeceğim.”
“Yemezsen eve gelince tablet yok.”
gibi ifadeler yiyeceği çocuk açısından daha da stresli bir mesele hâline getirebilir.
HealthyChildren, çocuğu yemesi için zorlamanın veya yiyecek üzerinden ceza ve ödül sistemi oluşturmanın seçici yeme konusunda ters etki yaratabileceğini belirtiyor.
Amaç çocuğun beslenmesini takip etmemek değil; neden yemediğini anlamadan yeme davranışını bir mücadeleye çevirmemektir.
Öğretmene “Yemiyor mu?” Yerine Daha Ayrıntılı Sorular Sorun
Çocuk okulda yemek yemiyorsa öğretmenin gözlemi bazen beslenme çantasının kendisinden daha açıklayıcı olabilir.
Şunları öğrenmeye çalışabilirsiniz:
- Yemeğe hemen başlıyor mu, yoksa uzun süre bekliyor mu?
- Beslenme saatinde arkadaşlarıyla konuşmaktan yemeğe vakit kalmıyor mu?
- Paket veya yemek kabını açmakta zorlanıyor mu?
- Belirli yiyecekleri yiyip diğerlerini bırakıyor mu?
- Yemek ortamından uzaklaşmaya mı çalışıyor?
- Diğer çocukların yanında rahatsız görünüyor mu?
- Yemek için ayrılan süre ona yetiyor mu?
Özellikle küçük çocuklarda çok basit bir ayrıntı bile fark yaratabilir. Açılması zor bir saklama kabı veya soyulması uzun süren bir meyve, sınırlı sürede öğünün büyük bölümünün yenmeden kalmasına yol açabilir.
CDC de küçük öğrencilerin paketleri ve yiyecekleri açarken yetişkin yardımına ihtiyaç duyabileceğine dikkat çekiyor.
Ne Zaman “Okulda Yemiyor” Deyip Beklememek Gerekir?
Bir çocuğun birkaç gün beslenmesini bitirmemesi tek başına hastalık veya yeme bozukluğu anlamına gelmez.
Fakat durum haftalar boyunca sürüyor ve okul dışındaki beslenme de giderek daralıyorsa değerlendirme değişir.
Şu durumlarda çocuk doktoruyla görüşmek uygun olur:
- Kilo kaybı veya beklenen kilo artışının olmaması,
- Büyümede belirgin yavaşlama,
- Çok az sayıda yiyecekle beslenme,
- Bütün bir besin grubunu sürekli reddetme,
- Yemek sırasında belirgin korku veya yoğun kaygı,
- Boğulma ya da kusma korkusu nedeniyle yemekten kaçınma,
- Yemeğin kokusu, dokusu veya görünümü nedeniyle çok sayıda yiyeceği kabul edememe,
- Okulda ve sosyal ortamlarda yemek yemekten sistematik biçimde kaçınma,
- Beslenmenin çocuğun günlük hayatını belirgin biçimde etkilemeye başlaması.
Bu belirtilerin bulunması çocuğa evde tanı koymak için yeterli değildir. Ancak aşırı kısıtlı beslenme bazı çocuklarda sıradan seçici yemeden farklı olabilir. Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu (ARFID) olarak adlandırılan durumda çocuklar duyusal özellikler, boğulma-kusma korkusu veya yemeğe düşük ilgi gibi nedenlerle yeterli miktar ya da çeşitlilikte beslenmekte zorlanabilir. ARFID, kilo verme veya beden görünümü isteğine dayanan yeme bozukluklarından farklıdır.
NHS’nin okul ortamındaki ARFID desteğine ilişkin rehberinde de çocuğu yemeye zorlamamak, aile-okul-sağlık profesyonelleri arasında iş birliği kurmak ve gerektiğinde çocuğun güvenle yiyebildiği yiyeceklerin okulda bulunmasına izin vermek öneriliyor.
Önce Çantayı Değil, Yemek Anını Anlamaya Çalışın
Çocuğun okulda yemek yememesinin cevabı her zaman beslenme çantasının içinde değildir.
Evde rahatça yiyen bir çocuk okulda yemiyorsa ilk olarak ortam, zaman, arkadaşlar, yemeğin okul saatindeki hâli ve çocuğun yeni düzene uyumu değerlendirilmelidir. Yemek sorunu evde de devam ediyor ve yiyecek çeşitliliği giderek daralıyorsa bu kez seçici veya kısıtlı beslenme açısından daha yakından bakmak gerekir.
Çantadan geri gelen her lokmayı saymak yerine birkaç gün boyunca neyin yenip neyin kaldığını gözlemlemek, çocukla baskısız konuşmak ve öğretmenin yemek saatindeki gözlemini almak çoğu aileye nereden başlaması gerektiğini gösterir.
Amaç çocuğun beslenme çantasını her gün tamamen boş getirmesi değil; okulda neden yiyemediğini anlayıp yemek saatini onun için daha güvenli ve yönetilebilir hâle getirmektir.
Bunu da okuyun: Çocuğum Öğretmeninden Korkuyor: Normal mi, Aile Ne Zaman Müdahale Etmeli?
Not: Her çocuk ve her durum farklıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; endişe verici, uzun süren veya günlük hayatı etkileyen durumlarda çocuk doktoru, psikolog ya da okul rehberlik servisinden destek alın.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.