Çocuğunuz gün içinde emziği pek aramıyor ama uyku vakti geldiğinde onsuz yatağa girmiyorsa, “Artık bırakmalı mı, biraz daha beklemeli miyiz?” sorusu kaçınılmaz hâle gelebilir. Bir de emziği bir gecede tamamen kaldırınca saatler süren ağlama ihtimali düşünülünce ailelerin kararsız kalması oldukça anlaşılır.
Emzik bırakmada herkese uyan tek bir gün veya tek bir yöntem yok. Daha önemli olan; çocuğun yaşı, emziği ne kadar sık kullandığı ve onu yalnızca uyku için mi yoksa gün boyunca sakinleşmek için mi istediğidir.
Emzik kaç yaşında bırakılmalı?
Emziği bırakmak için kaynaklarda birbirinden farklı yaşların görülmesinin bir nedeni var: Emziğin olası etkileri aynı yaşta başlamıyor.
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD), emzik kullanımının 12 aydan sonra akut orta kulak enfeksiyonu riskini artırabileceğini, 18 aydan uzun kullanımın gelişmekte olan ağız ve çene yapısını etkileyebileceğini belirtiyor. Kurum, besleyici olmayan emme alışkanlıklarının 36 aya kadar sonlandırılmasını öneriyor.
Bu, “3 yaşına kadar hiç düşünmeye gerek yok” anlamına gelmiyor.
Pratik açıdan daha iyi yaklaşım, emziğin kullanım alanını ilk yıllarda giderek daraltmak ve çocuğun tüm sakinleşme düzeninin emziğe bağımlı hâle gelmesini önlemek olabilir. Örneğin bütün gün ağzında emzikle dolaşan 20 aylık bir çocukla yalnızca gece uykuya geçerken emzik isteyen aynı yaştaki çocuk aynı durumda değildir.
Önce tamamen bırakmak yerine kullanım alanını daraltabilirsiniz
Emzik gün boyunca kullanılıyorsa ilk hedef “yarından itibaren hiç emzik yok” olmak zorunda değil.
Daha yumuşak bir geçiş şöyle ilerleyebilir:
Önce oyun oynarken ve ev içinde dolaşırken emzik verilmez. Çocuk buna alıştığında kullanım yalnızca gündüz uykusu ve gece uykusuna indirilebilir. Daha sonra gündüz uykusundan, son aşamada da gece rutininden çıkarılabilir.
Derbyshire Family Health Service tarafından yayımlanan NHS rehberi de emziğin gün içindeki kullanımının aşamalı biçimde azaltılmasını, başka rahatlama yollarının devreye sokulmasını ve ailedeki bakım verenlerin aynı yaklaşımı sürdürmesini öneriyor.
Böylece çocuk aynı anda hem emziğini hem bütün uyku rutinini kaybetmiş olmaz.
Emziğin yerine ne koyacağınızı önceden düşünün
Emzik çoğu çocuk için yalnızca ağızda tutulan bir nesne değildir. Uykuya geçme, yorulunca sakinleşme veya anne-babadan ayrılırken rahatlama rutininin bir parçası olabilir.
Bu yüzden sadece emziği ortadan kaldırıp boşluğu olduğu gibi bırakmak bazı çocuklarda süreci zorlaştırabilir.
Uyku öncesinde emziğin yerini kısmen doldurabilecek daha sürdürülebilir bir rutin oluşturulabilir: kısa bir kitap okumak, aynı ninniyi söylemek, sarılmak veya çocuğun yaşına uygun sevdiği bir uyku oyuncağını rutine dahil etmek gibi.
Buradaki amaç başka bir bağımlılık yaratmak değil, çocuğa “Uyumak için tek seçeneğin emzik değil” deneyimini kazandırmaktır.
Çocuğa önceden söylemek mi, emziği bir anda kaldırmak mı?
Konuşulanı anlayabilecek yaştaki bir çocukta emziğin bir sabah hiçbir açıklama olmadan ortadan kaybolması gereksiz bir mücadeleye dönüşebilir.
Birkaç gün önceden basit ve somut ifadeler kullanılabilir:
“Emziği artık sadece uyurken kullanacağız.”
Bir sonraki aşamada:
“Bir süre sonra gece de emziksiz uyumayı deneyeceğiz.”
Çocuğu korkutmaya, utandırmaya veya “Sen artık bebeksin demek ki” gibi ifadelerle küçümsemeye gerek yok. Bazı çocuklar için emziği bırakmak küçük görünen ama duygusal olarak gerçek bir değişikliktir.
Ödül işe yarar mı?
Özellikle biraz daha büyük çocuklarda küçük ve maddi olmayan ödüller geçişi kolaylaştırabilir.
Bir takvime emziksiz geçen geceler için çıkartma yapıştırmak, sabah birlikte özel bir oyun oynamak veya birkaç başarılı geceden sonra çocuğun seçtiği bir etkinliği yapmak kullanılabilecek örneklerdir.
AAPD’nin değerlendirmesinde de emzik bırakma sürecinde olumlu pekiştirme yaklaşımının eleştiri ve cezalandırmadan daha uygun olduğu belirtiliyor.
Ödülün “Emziğini bırakırsan sana pahalı oyuncak alacağım” şeklinde büyük bir pazarlığa dönüşmesine ise gerek yok.
İlk gecelerde tekrar emzik isterse ne yapılmalı?
Burada en zor kısım çoğu zaman yöntem seçmekten çok tutarlı kalmaktır.
Çocuk uzun süredir emzikle uyuyorsa ilk birkaç gece daha fazla destek isteyebilir, uykuya geçmesi uzayabilir veya emziği tekrar sorabilir. Böyle bir tepki, yöntemin işe yaramadığı anlamına gelmez.
Ancak evde bir yetişkin “Artık yok” derken diğerinin yoğun ağlama başladığında emziği geri vermesi süreci daha karmaşık hâle getirebilir. Çocuk hangi durumda emziğin yeniden geleceğini anlamaya çalışmaya başlayabilir.
Ailece karar verilen yöntemin mümkün olduğunca tutarlı uygulanması daha anlaşılır bir sınır oluşturur.
Emziğin ucunu kesmek doğru bir yöntem mi?
İnternette sık görülen yöntemlerden biri emziğin ucunu kesmek veya delerek emme hissini bozmak.
Bunu önermiyoruz.
AAPD, emziklerin yapısal aşınma ve güvenlik açısından düzenli olarak kontrol edilmesini vurguluyor. Hasar görmüş bir emziği çocuğa kullandırmak yerine kullanım dışı bırakmak daha güvenli bir yaklaşım.
Emziği bırakma davranışını değiştirmek için emziğin fiziksel yapısını bozmak gerekmiyor.
Emzik konuşmayı geciktirir mi?
Bu konuda kesin ifadelerden kaçınmak gerekiyor.
Çocuğun gün boyunca ağzında emzik bulunması; babıldama, ses çıkarma ve karşılıklı konuşma fırsatını azaltabilir. Bu nedenle özellikle çocuk konuşmaya veya sesler çıkarmaya çalışırken emziğin ağızda olmaması mantıklıdır.
Ancak AAPD, emzik kullanımı ile konuşma gelişimindeki gecikmeler arasında doğrudan ilişki gösteren kanıtların sınırlı olduğunu belirtiyor.
Dolayısıyla çocuğun konuşmasında gecikme varsa bunu otomatik olarak emziğe bağlamak yerine çocuk doktoruyla görüşmek gerekir.
Emzik bırakma döneminde hangi zamanı seçtiğiniz de önemli
Tam emziği bırakmaya karar verdiğiniz hafta çocuğun kreşe başladığını, yeni eve taşındığınızı veya yeni kardeşinin dünyaya geldiğini düşünün.
Çocuk zaten büyük bir değişime uyum sağlamaya çalışırken aynı anda güçlü bir rahatlama alışkanlığının kaldırılması süreci gereksiz yere zorlaştırabilir.
Acil bir sağlık veya güvenlik gerekçesi yoksa daha sakin bir dönem seçmek uygulanabilirliği artırabilir.
Burada sürekli ertelemekle uygun zamanı seçmek arasında denge kurulmalı. “Bu ay tatil var, sonra kreş başlayacak, sonra kış gelecek” derken emziğin yıllarca devam etmesi de hedeflenen sonuç değil.
2-3 yaşına geldiği hâlde emziği bırakamıyorsa ne yapılmalı?
Önce kullanım biçimine bakın.
Çocuk yalnızca uykuya dalarken mi kullanıyor, yoksa günün büyük bölümünde mi emzik istiyor? Emzik olmadığında kısa süreli tepki mi gösteriyor, yoksa sakinleşmesi çok mu zorlaşıyor?
Uzun süreli emzik kullanımı dişlerin kapanışını ve gelişmekte olan ağız yapısını etkileyebildiğinden özellikle kullanım 3 yaşa yaklaşıyorsa çocuk diş hekimiyle konuşmak iyi bir adım olabilir. AAPD de besleyici olmayan emme alışkanlıklarının 36 aya kadar sonlandırılmasını öneriyor.
Çocuğun konuşma, beslenme veya başka gelişim alanlarıyla ilgili ek bir endişe varsa yalnızca emziği bıraktırmaya odaklanmak yerine çocuk doktorunun değerlendirmesi daha doğru olur.
Emziği bırakmanın hedefi bir gecede başarı değil
Emziği bırakma sürecini “Bu gece emziği attık ve konu kapandı” şeklinde yürütmek zorunda değilsiniz.
Gün boyu kullanan bir çocuk için önce kullanımın yalnızca uyku zamanına çekilmesi bile ciddi bir ilerlemedir. Ardından yeni bir uyku rutini oluşturulabilir ve uygun zamanda gece kullanımı da sonlandırılabilir.
En kritik ayrım şu: Çocuğun duygusuna anlayış göstermek ile koyduğunuz sınırı sürekli değiştirmek aynı şey değildir. Çocuk emziğini özleyebilir, buna üzülebilir ve yine de zaman içinde emziksiz sakinleşmeyi öğrenebilir.
Emzik özellikle uyku rutininin güçlü bir parçasıysa bebeklerde uyku gerilemesi nedir ve hangi aylarda görülür? yazımız da uyku dönemlerini anlamanıza yardımcı olabilir.
Kaynakça
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD) – Policy on Pacifiers
AAPD Emzik Politikası
Derbyshire Family Health Service – Stopping Use of a Dummy and/or Bottle
NHS emzik bırakma rehberi
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.