Bez gün içinde daha uzun süre kuru kalmaya başladı, çocuğunuz kaka yaparken bir köşeye çekiliyor ya da ıslanan bezinden rahatsız olduğunu belli ediyor olabilir. Bunlar tuvalet eğitiminin yaklaştığını düşündüren işaretlerdir. Fakat yalnızca çocuğun yaşına bakıp “Artık başlamalıyız” demek her zaman doğru zamanlamayı göstermez.
Tuvalet eğitiminde takvimden daha önemli olan, çocuğun bedenini fark etmeye ve tuvalet rutinini öğrenmeye ne kadar hazır olduğudur.
Tuvalet eğitimine kaç yaşında başlanır?
Tuvalet eğitimi için bütün çocuklara uyan tek bir başlangıç yaşı yoktur.
American Academy of Pediatrics tarafından yayımlanan HealthyChildren bilgilerinde çocukların mesane ve bağırsak kontrolüne ilişkin gelişimsel işaretleri genellikle 18–24 ay civarında göstermeye başlayabildiği, ABD’de tuvalet eğitiminin ortalama olarak 2–3 yaş arasında başladığı belirtiliyor. Ancak bazı çocuklarda gerekli beceriler daha erken, bazılarında ise daha geç gelişebilir.
Bu nedenle 2 yaşına gelen her çocuğun bezinin hemen bırakılması gerektiği gibi bir kural yoktur. Aynı şekilde arkadaşının çocuğunun tuvalet kullanmaya başlamış olması da kendi çocuğunuzun hazır olduğu anlamına gelmez.
Daha yararlı soru şudur:
Çocuğum tuvalet ihtiyacını fark edebilecek ve öğrendiği davranışı uygulayabilecek kadar hazır mı?
Çocuğun tuvalet eğitimine hazır olduğunu gösteren işaretler
Hazır oluş genellikle tek bir davranışla anlaşılmaz. Birkaç gelişimsel işaretin aynı dönemde ortaya çıkması daha anlamlıdır.
Çocuk;
- gündüz yaklaşık iki saat veya daha uzun süre kuru kalabiliyorsa,
- çişinin ya da kakasının geldiğini davranışıyla veya sözle belli edebiliyorsa,
- ıslak ya da kirli bezden rahatsız olmaya başladıysa,
- tuvalete veya lazımlığa ilgi gösteriyorsa,
- yürüyüp lazımlığa ya da tuvalete ulaşabiliyorsa,
- pantolonunu veya iç çamaşırını aşağı indirmeye yardım edebiliyorsa,
- basit yönergeleri anlayıp uygulayabiliyorsa,
- “çiş”, “kaka” veya “tuvalet” gibi ifadeleri anlayabiliyor ya da kendi ihtiyacını bir şekilde anlatabiliyorsa
tuvalet eğitimine yaklaşmış olabilir.
Mayo Clinic’in güncel tuvalet eğitimi rehberinde de kuru kalabilme, tuvalete ulaşabilme, kıyafetlerini indirip kaldırabilme, ihtiyacını ifade edebilme ve basit yönergeleri takip edebilme temel hazır oluş işaretleri arasında gösteriliyor.
Buradaki ayrıntı önemli: Çocuğun bütün maddeleri kusursuz biçimde yapmasını beklemek gerekmiyor. Ancak yalnızca bir işaretin görülmesi de eğitime başlamak için yeterli olmayabilir.
Takvimden Çok Hazır Oluş Önemli
Tuvalet eğitimi için bütün çocuklarda geçerli tek bir “doğru yaş” bulunmaz. Çocuğun basit yönergeleri anlayabilmesi, tuvalet ihtiyacını fark etmeye başlaması, kısa sürelerle kuru kalabilmesi ve tuvalete ilgi göstermesi yaşından daha anlamlı göstergeler olabilir.
Eğitimin ceza, utandırma veya zorlamayla yürütülmesi yerine çocuğun gelişim hızına uyum sağlanması daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.
Kakasını yaparken saklanması hazır olduğu anlamına gelir mi?
Birçok ebeveynin ilk fark ettiği davranışlardan biri budur. Çocuk kaka yapacağı sırada koltuğun arkasına geçebilir, başka bir odaya gidebilir veya çömelmeye başlayabilir.
Bu davranış, çocuğun vücudunda bir şey olduğunu fark etmeye başladığını düşündürebilir. Yani beden farkındalığı açısından olumlu bir işarettir.
Fakat “Kakasını saklanarak yapıyor, hemen bezi çıkaralım” şeklinde tek başına karar vermek doğru olmaz. Çocuğun tuvalete oturmaya istekli olup olmadığı, ihtiyacını anlatabilmesi ve basit yönergeleri anlayabilmesi de değerlendirilmelidir.
Bezinin uzun süre kuru kalması neden önemli?
Bezlerin daha seyrek ıslanması, mesanenin bir miktar idrar tutabildiğini gösteren pratik işaretlerden biridir.
Örneğin daha önce bezini sık sık ıslatan bir çocuk artık iki saate yakın kuru kalıyor ve ardından çiş yaptığını fark ettiriyorsa tuvalet ihtiyacı ile vücudundaki hissi ilişkilendirmeye başlamış olabilir.
Fakat gece bezinin hâlâ ıslanması gündüz tuvalet eğitimine kesinlikle başlanamayacağı anlamına gelmez. Gündüz ve gece kontrolünün aynı zamanda kazanılması şart değildir. Tuvalet alışkanlığı tek aşamalı bir sınavdan çok zaman içinde gelişen bir beceridir.
Çocuk hazır görünse bile ne zaman biraz beklemek daha iyi olabilir?
Bazen fiziksel işaretler vardır fakat zamanlama uygun değildir.
Yeni kardeşin doğması, ev değişikliği, kreşe başlama, bakım veren kişinin değişmesi veya aile içinde stresli bir dönem yaşanması çocuğun aynı anda birçok yeni duruma uyum sağlamasını gerektirebilir.
Mayo Clinic de taşınma veya yeni kardeş gibi önemli değişikliklerin hemen öncesinde tuvalet eğitimini ertelemenin düşünülebileceğini belirtiyor.
Çocuk lazımlığı görünce belirgin biçimde korkuyor, oturmayı sürekli reddediyor veya süreç her denemede ciddi bir güç mücadelesine dönüşüyorsa birkaç hafta ara verip yeniden değerlendirmek bazen daha iyi olabilir.
Beklemek “başarısız olmak” değildir. Çocuğun gelişimsel olarak daha uygun bir zamana ulaşmasını beklemektir.
Tuvalet eğitimine ilk gün nasıl başlanmalı?
Başlangıçta hedef bezin bir günde tamamen ortadan kalkması olmak zorunda değildir.
Önce çocuk lazımlığı veya klozet adaptörünü tanıyabilir. Tuvaletin ne işe yaradığı kısa ve sade ifadelerle anlatılabilir. Kolay çıkarılan kıyafetler tercih edilmesi de çocuğun bağımsız hareket etmesini kolaylaştırır.
Tuvalet ihtiyacını gösteren çömelme, hareketlenme, kıyafetini çekiştirme veya saklanma gibi davranışlar fark edildiğinde çocuğun bu hisle tuvalet arasında bağlantı kurmasına yardımcı olunabilir.
Tuvalette uzun süre zorla oturtmak yerine kısa denemeler daha uygundur. Mayo Clinic, lazımlıkta oturma süresinin yaklaşık beş dakika ile sınırlandırılabileceğini ve çocuk isterse daha önce kalkmasına izin verilmesini öneriyor.
Kazalar olduğunda kızmak, utandırmak veya “Sen artık büyüdün” şeklinde baskı oluşturmak süreci kolaylaştırmaz. Tuvalet kullanmak öğrenilen bir beceridir ve öğrenme sırasında kaçırmalar yaşanabilir.
Çocuk tuvaleti öğrendikten sonra yeniden kaçırabilir mi?
Evet. Tuvalet alışkanlığı başladıktan sonra ara sıra kaçırmalar görülmesi eğitimin tamamen başarısız olduğu anlamına gelmez.
Oyuna dalmak, farklı bir ortamda bulunmak, rutinin değişmesi veya tuvaleti son ana kadar ertelemek kazalara yol açabilir.
Daha büyük çocuklarda ise tuvaleti kullanmaktan kaçınmanın nedeni yalnızca tuvalet alışkanlığı olmayabilir. Örneğin çocuk evde tuvaleti rahatça kullanmasına rağmen okulda bütün gün ihtiyacını erteliyorsa mahremiyet, temizlik veya okul ortamına ilişkin başka nedenler araştırılmalıdır. Merakça’daki “Çocuğum Okul Tuvaletini Kullanmak İstemiyor: Neden Olur, Ne Yapılmalı?” içeriğinde bu durum ayrı olarak ele alınıyor.
Ne zaman çocuk doktoruna danışılmalı?
Her geç başlayan tuvalet eğitimi bir sağlık sorunu anlamına gelmez. Çocukların gelişim hızları birbirinden farklıdır.
Ancak tuvalet sırasında belirgin ağrı, sürekli sert ve ağrılı dışkılama, uzun süren kabızlık, idrar yaparken yanma veya ağlama, idrarda ya da dışkıda kan görülmesi gibi belirtiler varsa yalnızca eğitim yöntemini değiştirmeye çalışmak yerine çocuk doktoruyla görüşmek gerekir.
Gelişimsel farklılığı veya özel sağlık gereksinimi bulunan çocuklarda da tuvalet eğitiminin zamanı ve yöntemi kişiye göre değişebilir.
Tuvalet eğitimine başlamanın doğru zamanı takvimdeki belirli bir doğum günü değildir. Çocuğun uzun süre kuru kalmaya başlaması, ihtiyacını fark etmesi, basit yönergeleri anlayabilmesi ve tuvalete karşı istek göstermesi birlikte değerlendirildiğinde daha sağlıklı bir karar verilebilir.
Hazır oluş işaretleri henüz belirgin değilse acele etmek yerine biraz daha beklemek; işaretler bir araya gelmeye başladıysa sakin, tutarlı ve baskısız bir başlangıç yapmak çoğu aile için daha iyi bir yol olacaktır.
Tuvalet eğitimi sonrasında okul ortamında farklı bir güçlük yaşanıyorsa çocuğum okul tuvaletini kullanmak istemiyor yazımıza da göz atabilirsiniz.
Yorumlar Sen ne düşünüyorsun? Okumak veya yorum yazmak için tıkla.